مطالبه خسارت ناشی از ممانعت خروج از کشور توسط زوجه

رأی خلاصه جریان پرونده خانم م. ک.م.ر. به طرفیت آقای ج. ت. در تاریخ 1394/3/12 دادخواستی به خواسته صدور اجازه خروج از کشور و مطالبه خسارت ناشی از استمرار ممنوع الخروجی توسط خوانده که شوهرش بوده و از تاریخ 1392/10/15 لغایت اجرای حکم او را ممنوع الخروج نموده و بابت شهریه تحصیلی و هزینه مسکن و هزینه انباری و سایر مخارج به انضمام خسارت تأخیر تأدیه به او خسارت وارد شده فعلاً خواسته را مقوم پنجاه و یک میلیون ریال تقدیم نموده است در متن دادخواست توضیح داده است اینجانب با رضایت نامه محضری همسرم دانشجوی مقیم خارج از کشور بودم که همسرم ممنوع الخروج نمود و دادخواست الزام به تمکین نیز داد. لذا به منظور اطاعت از همسرم مرخصی تحصیلی گرفته و به کشور بازگشته گذرنامه ام نیز در فرودگاه توقیف شد ولی همسرم علیرغم خواسته تمکین ممانعت از حق (ورود به منزل مشترک) انجام داد و در دادگاه درخواست تمکین خود را مسترد نمود به موجب احکام کیفری و حقوقی قطعی حق تعیین اقامتگاه به اینجانب اعطاء گردیده ولی همسرم هم چنان به ممنوع الخروج نمودن خود ادامه داد که این کار منجر به خسارت اخراج از دانشگاه و هدر رفتن هزینه های انجام شده گفت یک سال و نیم است که در مسکن علیحده زندگی می کنم و همسرم نیز تا به حال رفت و آمدی انجام نداده است. استمرار ممنوع الخروجی بعد از حق تعیین اقامتگاه توسط اینجانب قانونی نبوده و موجب ممانعت از تحصیل و اخراج از دانشگاه گردید. حکم محکومیت ایشان به پرداخت خسارت شامل شهریه تحصیلی، هزینه مسکن و سایر مخارج از تاریخ 1392/6/16 لغایت 1392/9/26 و هزینه انبارداری از تاریخ 1392/9/26 لغایت اجرای حکم به انضمام خسارت تأخیر و کلیه هزینه های دادرسی و رفع ممنوع الخروجی نیز درخواست می گردد. پرونده به شعبه 244 دادگاه خانواده ارجاع شده که شعبه مذکور با تعیین وقت دادرسی برای تاریخ 1394/4/22 در جلسه مذکور که خواهان و خوانده حاضر بوده اند خ. خ. خ. را به شرح لایحه ای که تقدیم نموده است و دادخواست مطرح نموده است سپس خ. پ. د. است زوجه منزل را بدون اجازه ترک کرد به انگلستان رفت و من دادخواست طلاق دادم گواهی عدم امکان سازش صادر شده و در دیوانعالی کشور تأیید شده است تقاضای رد دعوی دارم. زوجه (خواهان) اظهار نموده است تقاضای رفع ممنوع الخروجی و پرداخت خسارات مادی و معنوی ناشی از ممنوعیت خروج از کشور از تاریخ 1392/6/30 دارم. دادگاه پس از بررسی اوراق پرونده طی دادنامه 597/94 خواسته خواهان را در مورد مطالبه خسارت ناشی از ممنوع الخروجی توسط خوانده که مقوّم به پنجاه و یک میلیون ریال شده است با این استدلال «ن. ب. ا. موضوعاتی که در صلاحیت دادگاه خانواده است به موجب ماده واحده قانون اساسی و قانون حمایت خانواده تعدادی از دادگاه های موجود دادگاه های موضوع اصل 21 قانون اساسی دادگاه های خانواده احصاء گردیده و موضوع مطالبه خسارت از جمله موضوعات احصاء شده نیست درخواست فوق در صلاحیت دادگاههای خانواده قرار نگرفته است. بنابراین مستنداً به ماده مذکور قرار عدم صلاحیت این دادگاه به صلاحیت دادگاه حقوقی تهران صادر و اعلام می نماید دفتر پس از تهیه بدل مفید از پرونده موضوع پرونده پرونده در مورد ممنوع الخروجی تفکیک و برای صدور قرار برای پرداخت خسارت احتمالی به میزان یک میلیارد و پانصد هزار ریال به خواهان اخطار رفع نقص شود و پرونده جهت ارجاع به شعبه حقوقی به نظر معاونت مجتمع قضائی برسد. پرونده را معاونت مجتمع قضائی صدر به شعبه 41 حقوقی ارجاع نموده که رئیس شعبه مذکور دستور تعیین وقت جهت رسیدگی صادر نموده است وقت رسیدگی برای روز 1394/6/30 در نظر گرفته شده است. در جلسه مورخ 1394/6/30 پس از استماع اظهارات خواهان و خوانده که خ. خ. ر. ب. ش. د. تقدیمی اعلام نموده است و لایحه ای نیز در این رابطه تقدیم کرده و خ. گ. ا. بنده از طریق اداره گذرنامه پس از مراجعه خواهان از خارج کشور ب. ت. ب. قانون خاص خ. ن. ب. ممنوع الخروج اقدام کرده و درخواست طلاق نیز ارائه و حکم قطعی از مراجع عالی دیوانعالی کشور صادر و در حال اجرای حکم م. ب.. دادگاه با اعلام ختم دادرسی به شرح دادنامه 684/94 بدین شرح انشاء رأی نموده است «درخصوص دادخواست خواهان خانم م. ک.م.ر. به طرفیت خوانده آقای ج. ت. ( ت. ) به خواسته صدور اجازه خروج از کشور و مطالبه خسارت ناشی از استمرار ممنوع الخروجی توسط شوهر از تاریخ 1392/10/15 لغایت اجرای حکم و مطالبه خسارات دادرسی و تأخیر تأدیه دادگاه صرف نظر از صحت و سقم ادعای خواهان و ب. ت. ب. محتویات پرونده و نیز دلایل و مستندات تقدیمی خواهان و دفاعیات خوانده، ن. ب. ا. خوانده در راستای اعمال حق قانونی خود وفق قانون گذرنامه اقدام به ممنوع الخروج کردن خواهان نموده لذا بر فرض ورود خسارت به خواهان این خسارت یک خسارت غیر قانونی تلقی نگردیده که خواهان مدعی جبران آن از خوانده باشد بناعلیهذا مستنداً به مواد 1257 و 1258 قانون مدنی و مواد 1 و 2 قانون مسئولیت مدنی حکم به بی حقی خواهان صادر و اعلام مینماید. درخصوص دادخوست دیگر خ. م. ب. رفع مخالفت از حق نیز ب. ت. ب. استرداد دعوی توسط خواهان مستنداً به بند ب ماده 107 قانون آئین دادرسی مدنی قرار رد دعوی صادر و اعلام می گردد. از این رأی که قابل تجدیدنظر اعلام شده و در تاریخ 1394/7/12 به خانم م. ک.م.ر. ابلاغ شده است. وی در تاریخ 1394/8/20 فرجام خواهی ب. ت. ب. انقضاء مهلت تجدیدنظرخواهی به عمل آورده است که پرونده جهت رسیدگی پس از وصول به دفتر دیوانعالی کشور به این شعبه ارجاع گردیده است که هنگام شور لایحه سه صفحه ای ف. خ. با گزارش پرونده قرائت می شود. هیأت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش آقای … ممیز و اوراق پرونده و نظریه کتبی آقای … دیوان عالی کشور اجمالاً مبنی بر تأیید دادخواست فرجامی درخصوص دادنامه شماره 684/94 فرجام خواسته مشاوره نموده چنین رأی می دهد: رأی شعبه دیوان عالی کشور ن. ب. ا. خواسته خانم م. ک.م.ر. (ف. خ.) مطالبه خسارات مادی ناشی از ممانعت وی توسط زوج (خوانده) که با استفاده از قانون گذرنامه او را از کشور در حالیکه در دانشگاههای انگلستان در حال تحصیل بوده است محروم ساخته است م. ب. و این عمل خوانده (فرجام خوانده) به زعم او جرم تلقی شده است و از باب ضرر و زیان مطالبه خسارت طبق توضیحات مندرج در لایحه ای که در اوراق 20 و 21 پرونده منعکس نموده است. مورد مطالبه مقوّم شصت میلیون ریال قرار داده است. صرف نظر از استدلال دادگاه دادگاه محترم صادر کننده رأی فرجام خواسته چون خانم م. ک.م.ر. منشأ استحقاق خود را جرم ارتکابی فرجام خوانده اعلام نموده است که نه تنها مخالفت زوجه از خروج از کشور توسط زوج جرم نیست بلکه به تبع حقوق ایام زوجیت نوعی اعمال حق است که عمل صورت گرفته توسط آقای ج. ت. ولو متضمن ورود خسارتی به مشارالیها شده باشد مسئولیتی متوجه فرجام خوانده بابت خسارت وارده به ف. خ. د. این رابطه نمی تواند باشد چون در حدود قانون و به نحو متعارف در جامعه اسلامی و عرف نظام خانواده صورت گرفته است با فرض اینکه ف. خ. از حیث عدم مسئولیت در قبال خسارات ادعائی ذمه او بری باشد مطالبه خسارات تأخیر تأدیه درحالیکه حق ثابت شده ای برای خود متصور نبوده است موضوعاً منتفی خواهد بود. بنابمراتب رأی فرجام خواسته که از حیث نتیجه با نظر هیأت این شعبه منطبق است و موجبی جهت نقض آن به نظر نمی رسد با رد فرجام خواهی خانم م. ک.م.ر. مستنداً به ماده 370 قانون آئین دادرسی مدنی تأیید و ابرام می گردد. شعبه 16 دیوان عالی کشور- رئیس و مستشار و عضو معاون عبدالعلی ناصح - عباسعلی علیزاده - سعیدعالم فهرست خلاصه جریان پرونده شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی مطالبه خسارت ناشی از ممانعت خروج از کشور توسط زوجه در تاریخ 26 بهمن 1394، دیوان عالی کشور دادنامه‌ای صادر کرد که به پرونده‌ای مرتبط با صدور اجازه خروج از کشور و مطالبه خسارت ناشی از ممنوع‌الخروجی اختصاص داشت. خواهان ادعا کرد که به مدت طولانی از سوی خوانده ممنوع‌الخروج شده و این وضعیت منجر به خسارات مالی، از جمله هزینه‌های تحصیل و مسکن برای وی گردیده است. خوانده در دفاعیات خود اظهار داشت که خواهان بدون کسب اجازه، منزل را ترک کرده و اقدام قانونی برای ممنوع‌الخروجی صورت گرفته است. دادگاه خانواده در ابتدا به دلیل عدم صلاحیت، پرونده را به دادگاه حقوقی ارجاع داد. در نهایت، با استناد به مواد 1257 و 1258 قانون مدنی و مواد 1 و 2 قانون مسئولیت مدنی، دادگاه خواسته خواهان را رد کرده و اعلام نمود که عمل خوانده قانونی بوده و خسارتی به خواهان وارد نشده است. در مرحله فرجام‌خواهی، دیوان عالی کشور با تاکید بر قانونی بودن عمل خوانده در چارچوب حقوق زناشویی و عدم وقوع جرم، رای دادگاه بدوی را تایید و فرجام‌خواهی را رد کرد. این تصمیم بر اساس ماده 370 قانون آیین دادرسی مدنی ابرام گردید. تاریخ دادنامه قطعی: 1394/11/26 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: مخالفت زوج با خروج زوجه از کشور، نوعی اعمال حق است و چون در حدود قانون، به نحو متعارف در جامعه اسلامی و عرف نظام خانواده انجام می‌شود، چنانچه در اجرای آن خسارتی به زوجه وارد شود، مسئولیتی متوجه زوج نیست. رای خلاصه جریان پرونده خانم م. ک.م.ر. به طرفیت آقای ج. ت. در تاریخ 1394/03/12 دادخواستی به خواسته صدور اجازه خروج از کشور و مطالبه خسارت ناشی از استمرار ممنوع الخروجی توسط خوانده که شوهرش بوده و از تاریخ 1392/10/15 لغایت اجرای حکم او را ممنوع الخروج نموده و بابت شهریه تحصیلی و هزینه مسکن و هزینه انباری و سایر مخارج به انضمام خسارت تاخیر تادیه به او خسارت وارد شده فعلا خواسته را مقوم پنجاه و یک میلیون ریال تقدیم نموده است در متن دادخواست توضیح داده است اینجانب با رضایت نامه محضری همسرم دانشجوی مقیم خارج از کشور بودم که همسرم ممنوع الخروج نمود و دادخواست الزام به تمکین نیز داد. لذا به منظور اطاعت از همسرم مرخصی تحصیلی گرفته و به کشور بازگشته گذرنامه ام نیز در فرودگاه توقیف شد ولی همسرم علیرغم خواسته تمکین ممانعت از حق (ورود به منزل مشترک) انجام داد و در دادگاه درخواست تمکین خود را مسترد نمود به موجب احکام کیفری و حقوقی قطعی حق تعیین اقامتگاه به اینجانب اعطاء گردیده ولی همسرم هم چنان به ممنوع الخروج نمودن خود ادامه داد که این کار منجر به خسارت اخراج از دانشگاه و هدر رفتن هزینه های انجام شده گفت یک سال و نیم است که در مسکن علیحده زندگی می کنم و همسرم نیز تا به حال رفت و آمدی انجام نداده است. استمرار ممنوع الخروجی بعد از حق تعیین اقامتگاه توسط اینجانب قانونی نبوده و موجب ممانعت از تحصیل و اخراج از دانشگاه گردید. حکم محکومیت ایشان به پرداخت خسارت شامل شهریه تحصیلی، هزینه مسکن و سایر مخارج از تاریخ 1392/06/16 لغایت 1392/09/26 و هزینه انبارداری از تاریخ 1392/09/26 لغایت اجرای حکم به انضمام خسارت تاخیر و کلیه هزینه های دادرسی و رفع ممنوع الخروجی نیز درخواست می‌گردد. پرونده به شعبه --- دادگاه خانواده ارجاع شده که شعبه مذکور با تعیین وقت دادرسی برای تاریخ 1394/04/22 در جلسه مذکور که خواهان و خوانده حاضر بوده اند خ. خ. خ. را به شرح لایحه ای که تقدیم نموده است و دادخواست مطرح نموده است سپس خ. پ. د. است زوجه منزل را بدون اجازه ترک کرد به انگلستان رفت و من دادخواست طلاق دادم گواهی عدم امکان سازش صادر شده و در دیوانعالی کشور تایید شده است تقاضای رد دعوی دارم. زوجه (خواهان) اظهار نموده است تقاضای رفع ممنوع الخروجی و پرداخت خسارات مادی و معنوی ناشی از ممنوعیت خروج از کشور از تاریخ 1392/06/30 دارم. دادگاه پس از بررسی اوراق پرونده طی دادنامه --- خواسته خواهان را در مورد مطالبه خسارت ناشی از ممنوع الخروجی توسط خوانده که مقوّم به پنجاه و یک میلیون ریال شده است با این استدلال «ن. ب. ا. موضوعاتی که در صلاحیت دادگاه خانواده است به موجب ماده واحده قانون اساسی و قانون حمایت خانواده تعدادی از دادگاه‌های موجود دادگاه‌های موضوع اصل 21 قانون اساسی دادگاه‌های خانواده احصاء گردیده و موضوع مطالبه خسارت از جمله موضوعات احصاء شده نیست درخواست فوق در صلاحیت دادگاه‌های خانواده قرار نگرفته است. بنابراین مستندا به ماده مذکور قرار عدم صلاحیت این دادگاه به صلاحیت دادگاه حقوقی تهران صادر و اعلام می‌نماید دفتر پس از تهیه بدل مفید از پرونده موضوع پرونده پرونده در مورد ممنوع الخروجی تفکیک و برای صدور قرار برای پرداخت خسارت احتمالی به میزان یک میلیارد و پانصد هزار ریال به خواهان اخطار رفع نقص شود و پرونده جهت ارجاع به شعبه حقوقی به نظر معاونت مجتمع قضایی برسد. پرونده را معاونت مجتمع قضایی صدر به شعبه --- حقوقی ارجاع نموده که رئیس شعبه مذکور دستور تعیین وقت جهت رسیدگی صادر نموده است وقت رسیدگی برای روز 1394/06/30 در نظر گرفته شده است. در جلسه مورخ 1394/06/30 پس از استماع اظهارات خواهان و خوانده که خ. خ. ر. ب. ش. د. تقدیمی اعلام نموده است و لایحه ای نیز در این رابطه تقدیم کرده و خ. گ. ا. بنده از طریق اداره گذرنامه پس از مراجعه خواهان از خارج کشور ب. ت. ب. قانون خاص خ. ن. ب. ممنوع الخروج اقدام کرده و درخواست طلاق نیز ارائه و حکم قطعی از مراجع عالی دیوانعالی کشور صادر و در حال اجرای حکم م. ب.. دادگاه با اعلام ختم دادرسی به شرح دادنامه --- بدین شرح انشاء رای نموده است «در خصوص دادخواست خواهان خانم م. ک.م.ر. به طرفیت خوانده آقای ج. ت. (ت.) به خواسته صدور اجازه خروج از کشور و مطالبه خسارت ناشی از استمرار ممنوع الخروجی توسط شوهر از تاریخ 1392/10/15 لغایت اجرای حکم و مطالبه خسارات دادرسی و تاخیر تادیه دادگاه صرف نظر از صحت و سقم ادعای خواهان و ب. ت. ب. محتویات پرونده و نیز دلایل و مستندات تقدیمی خواهان و دفاعیات خوانده، ن. ب. ا. خوانده در راستای اعمال حق قانونی خود وفق قانون گذرنامه اقدام به ممنوع الخروج کردن خواهان نموده لذا بر فرض ورود خسارت به خواهان این خسارت یک خسارت غیر قانونی تلقی نگردیده که خواهان مدعی جبران آن از خوانده باشد بناعلیهذا مستندا به مواد 1257 و 1258 قانون مدنی و مواد 1 و 2 قانون مسئولیت مدنی حکم به بی حقی خواهان صادر و اعلام مینماید. در خصوص دادخوست دیگر خ. م. ب. رفع مخالفت از حق نیز ب. ت. ب. استرداد دعوی توسط خواهان مستندا به بند ب ماده 107 قانون آیین دادرسی مدنی قرار رد دعوی صادر و اعلام می‌گردد. از این رای که قابل تجدیدنظر اعلام شده و در تاریخ 1394/07/12 به خانم م. ک.م.ر. ابلاغ شده است. وی در تاریخ 1394/08/20 فرجام خواهی ب. ت. ب. انقضاء مهلت تجدیدنظرخواهی به عمل آورده است که پرونده جهت رسیدگی پس از وصول به دفتر دیوانعالی کشور به این شعبه ارجاع گردیده است که هنگام شور لایحه سه صفحه ای ف. خ. با گزارش پرونده قرائت می‌شود. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش آقای … ممیز و اوراق پرونده و نظریه کتبی آقای … دیوان عالی کشور اجمالا مبنی بر تایید دادخواست فرجامی در خصوص دادنامه شماره --- فرجام خواسته مشاوره نموده چنین رای می دهد: رای شعبه دیوان عالی کشور ن. ب. ا. خواسته خانم م. ک.م.ر. (ف. خ.) مطالبه خسارات مادی ناشی از ممانعت وی توسط زوج (خوانده) که با استفاده از قانون گذرنامه او را از کشور در حالی که در دانشگاههای انگلستان در حال تحصیل بوده است محروم ساخته است م. ب. و این عمل خوانده (فرجام خوانده) به زعم او جرم تلقی شده است و از باب ضرر و زیان مطالبه خسارت طبق توضیحات مندرج در لایحه ای که در اوراق 20 و 21 پرونده منعکس نموده است. مورد مطالبه مقوّم شصت میلیون ریال قرار داده است. صرف نظر از استدلال دادگاه دادگاه محترم صادر کننده رای فرجام خواسته چون خانم م. ک.م.ر. منشا استحقاق خود را جرم ارتکابی فرجام خوانده اعلام نموده است که نه تنها مخالفت زوجه از خروج از کشور توسط زوج جرم نیست بلکه به تبع حقوق ایام زوجیت نوعی اعمال حق است که عمل صورت گرفته توسط آقای ج. ت. ولو متضمن ورود خسارتی به مشارالیها شده باشد مسئولیتی متوجه فرجام خوانده بابت خسارت وارده به ف. خ. د. این رابطه نمی تواند باشد چون در حدود قانون و به نحو متعارف در جامعه اسلامی و عرف نظام خانواده صورت گرفته است با فرض اینکه ف. خ. از حیث عدم مسئولیت در قبال خسارات ادعائی ذمه او بری باشد مطالبه خسارات تاخیر تادیه درحالی که حق ثابت شده ای برای خود متصور نبوده است موضوعا منتفی خواهد بود. بنا به مراتب رای فرجام خواسته که از حیث نتیجه با نظر هیات این شعبه منطبق است و موجبی جهت نقض آن به نظر نمی رسد با رد فرجام خواهی خانم م. ک.م.ر. مستندا به ماده 370 قانون آیین دادرسی مدنی تایید و ابرام می‌گردد. شعبه --- دیوان عالی کشور- رئیس و مستشار و عضو معاون