معیار احراز فوریت فسخ نکاح

معیار احراز فوریت فسخ نکاح خ. م.: در تاریخ 27 اردیبهشت 1393، دادگاه به پرونده‌ای رسیدگی نمود که در آن درخواست فسخ نکاح به علت عیب زوجه مطرح شده بود. خ. ب. ا. به <a class="artref" href="/ماده/ماده-1123-a_0815110236780">ماده 1123 قانون مدنی</a>، ادعای فقدان رحم و کلیه سمت چپ زوجه را به‌عنوان عیب مادرزادی مطرح کرد و این موضوع را مانع از امکان زناشویی و تولید نسل دانست. خواندگان با ارائه دفاعیات خود، اعلام کردند که عیب مذکور جزء عیوب احصاء شده در قانون نیست و قابل درمان م. ب.. پس از ارجاع زوجه به پزشکی قانونی و دریافت نظریه‌ای مبنی بر عدم قابلیت بارداری و وجود عیب در ناحیه تناسلی، دادگاه دعوی خواهان را تایید و نکاح را فسخ کرد. این رای در مرحله تجدیدنظر نیز تایید گردید. در ادامه، زوجه با وکالت وکیل خود از رای صادره فرجام‌خواهی کرد، اما دیوان عالی کشور پس از بررسی، رای تجدیدنظر را تایید و اعتراض را رد نمود و اعلام کرد که رای صادره از نظر قانونی و شرعی فاقد اشکال است. تاریخ دادنامه قطعی: 1393/02/27 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: فوریت در اعمال فسخ نکاح به علت قرن، ب. ت. ب. فرهنگ جامعه و اطلاع زوج از موضوع احراز می‌شود. رای خلاصه جریان پرونده آقای ب.م. د. ب. ط. 1 - خانم ….م. 2 - غ.م. به خواسته فسخ نکاح به لحاظ عیب زوجه به شرح متن دادخواست تقدیمی تسلیم دادگاه‌های حقوقی بجنورد نموده است خ. ت. د. است که به دلالت سند نکاحیه 11424 پیوست در مورخ 13/12/90 با خوانده ازدواج نموده ام ن. ب. ا. مطابق گواهی پزشکی پیوست خوانده از ناحیه رحم معیوب بوده و اصلا فاقد رحم بوده و کلیه سمت چپ به طور مادرزادی ندارد و از آنجا که هدف از ازدواج بقاء نسل و فرزند دار شدن است که با وضعیت موجود تولید نسل وجود ندارد و این عیب و نقیصه ای بزرگ است که از من پنهان شده و بنده از آن اطلاع نداشته ام و به نوعی تدلیس و فریب در ازدواج محسوب است که تقاضای فسخ نکاح به لحاظ عیب و عدم امکان زناشویی را دارم رسیدگی به شعبه سوم دادگاه حقوقی بجنورد محول گردیده است اولین جلسه دادگاه با حضور خواهان و خواندگان در مورخ 25/10/92 تشکیل گردیده است خانم ….ن. طی وکالت نامه شماره 280517 به وکالت از خواندگان وارد پرونده شده است خ. ل. ا. تقدیم که به شماره 0002509 - 25/10/92 ثبت لوایح شده و طی آن تقاضای ارجاع و معرفی زوجه به پزشکی قانونی نموده است و در جلسه دادگاه اظهار داشته خواسته ام ب. ش. د. تقدیمی است خواندگان دفاعیات خ. ر. ب. وکیل خود محول نموده‌اند وکیل خواندگان اظهار داشته خواسته مطروحه توسط خ. م. ب. فسخ نکاح که به دو مستند استناد جسته اولی عیوب زن به تصریح ماده 1123 ق.م. که موجب فسخ برای مرد خواهد بود که با وصف موجود آنچه مقنن در تشریح این عیوب ذکر کرده است ب. ت. ب. اوضاع واحوال بیماری موکله هیچ تشابه و تناسبی ندارند و نمی توان بیماری موکله را یکی از این عیوب مستند نمود و مبنای حق فسخ را ایجاد کرد چرا که هدف از فسخ عقد و جلوگیری از ضرر و عسرتی است که طرف دارای حق فسخ از آن برخوردار می‌شود بنابراین در صورتی که وسیله اعمال جراحی و درمان های پزشکی ب. ت. ب. پیشرفت روزافزون علم پزشکی این بیماری از بین برود و درمان شود بنابراین حق فسخ ایجادشده مبنای حقوقی خود را از دست می دهد و به طریق اولی نمی توان استصحاب نمود و به استناد عیب سابق نکاح را فسخ نمود و مسئله تدلیس که خواهان عنوان کرده است این ادعاء مردود است چرا که دختری 15 ساله بوده و در محیط روستایی زندگی می کند و دارای خانواده ای زحمتکش از قشر کارگر بوده و تمام وقت عمر خود را معطوف زندگی سالم نموده ب. ت. ب. مشکل پیش آمده به نحو پنهان و در درون بدن موکله اتفاق افتاده است و تا زمانی که مشارالیه در جسم خود احساس درد در ناحیه کلیه ها مقارن همان تاریخ 8/91 ننموده و توسط همسرش به پزشک مراجعه ننموده‌اند هیچ اطلاعی از شرایط اعمال فریب کارانه در جهت فریفتن و راضی نمودن خواهان انجام داده باشد جز اینکه این ازدواج با عشق و محبت و دوست داشتن بناشده است و تاکنون خانواده و خود موکل تمام توانایی و سعی خود را جهت مداوای لازم انجام داده اند که در این خصوص پزشکان مدعی مداوا و درمان به طریق اعمال جراحی می‌باشند خ. ا. د. به لحاظ اینکه موضوع یک امر تخصصی است تقاضای معرفی زوجه به پزشکی قانونی دارم دادگاه خواسته خواهان را اجابت و خانم ….م. را به پزشکی قانونی معرفی تا معاینه انجام و آیا نامبرده از ناحیه رحم معیوب م. ب. و اساسا دارای رحم م. ب. و آیا کلیه سمت چپ دارد یا خیر؟ و آیا امکان نزدیکی با وی توسط شوهرش وجود دارد یا خیر؟ پاسخ واصله پزشکی قانونی به شماره 5441/01/584/1391 مورخ 27/10/91 بدین شرح است ((برحسب معاینه انجام شده و مشاوره های تخصصی به عمل آمده و مدارک بالینی ارائه شده خانم ….م. فاقد رحم بوده و یک سوم تحتانی مهبل وجود دارد که آن هم مسدود م. ب. لذا در حال حاضر امکان نزدیکی وی با شوهرش وجود ندارد ضمنا فاقد کلیه چپ م. ب.)) آقای ن.د. وکیل پ. ی. د. به وکالت از خواهان وارد پرونده شده است در جلسه مورخ 28/11/91 دادگاه خواهان و وکیل وی حضور دارند و نیز خ. ر. ا. همراه ولی خود خ. ر. د. و وکیل نامبردگان حضور دارند وکیل خ. ا. د. همان گونه در گواهی پزشکی قانونی به صراحت آمده متاسفانه خانم ….م. به طور مادر زادی فاقد مهبل به صورت سالم و بدون عیب می‌باشند که مقدار موجود نیز مسدود است و امکان نزدیکی و رابطه زناشویی برای ایشان میسور نمی‌باشد درنتیجه این عیب به صراحت قانون مدنی از عیوب زوجه محسوب می‌گردد که از موارد فسخ نکاح م. ب. لذا اطلاع یا عدم اطلاع زوجه ضروری نمی‌باشد و شرط لازم و کافی جهت فسخ نکاح صرفا وجود عیب موردنظر قبل از عقد نکاح است که باکمال تاسف چنین عیبی در زوجه وجود داشته و دارد و صرف وجود صرف نظر از اقدامات بعدی نیز از موجبات فسخ نکاح است که بنا به دادخواست تقدیمی و دلایل ابرازی خصوص نظریه پزشکی قانونی واصله و به حکم قانون تقاضای صدور حکم به شرح خواسته مورد استدعاء است لازم به توضیح است که در این گونه موارد به علت عدم امکان نزدیکی و عدم وقوع نزدیکی هیچ گونه مهریه ای به زوجه تعلق نمی گیرد و فسخ نکاح تحقق می یابد خ. ا. د. دفاعیاتم به وکیل واگذار می نمایم وکیل خ. ا. د. در نظریه پزشکی قانونی چند نکته حائز اهمیت است از آنجائی که خواهان مذکور دعوی خود را مستند به <a class="artref" href="/ماده/ماده-1123-a_0815110236780">ماده 1123 قانون مدنی</a> نموده که به تصریح مقنن عیوب ذکرشده احصاء شده و در بندهای این ماده ذکر گردیده و تعاریف علمی آن ها نیز در نظر اهل فن و متخصص کاملا مشخص م. ب. برفرض محال که مشکل موکله یکی از این عیوب تعیین شده باشد به نظر می‌رسد می بایستی از ناحیه پزشکی قانونی در نظریه ابرازی واضح و روشن ذکر می گردید چرا که عیوب مذکور به طور قاطع منحل کننده نکاح می‌باشند که این مهم در نظریه پزشکی قانونی مورد اظهارنظر قرار نگرفته است و همان طور که قانون بیان داشته علت فسخ جلوگیری از ضرر و عسرتی است که طرف برایش این حق ایجاد گشته و در صورتی که آن ضرر و عسرت و علت عمده فسخ از بین برود به طریق اولی دیگر موجبی برای استفاده از این اختیار باقی نمی ماند که در مانحن فیه در صورتی که بیماری موکله از طریق معالجه و درمان های پزشکی تاییدشده برطرف گردد موجب فسخ نیز از بین می رود چرا که موکله قابل درمان بوده و امکان برقراری نزدیکی مقدور می‌گردد و فقط جهت انجام اعمال جراحی لازم نیاز به اجازه خواهان به عنوان همسر شرعی او م. ب. نکته دیگر که در گواهی پزشکی قانونی قابل تامل م. ب. سطر انتهایی این نظریه است که این گونه اظهارنظر گردیده ((در حال حاضر امکان برقراری نزدیکی وجود ندارد)) و در واقع به صورت قطعی و مطلق در این خصوص اظهارنظر پزشکی نگردیده چه بسا با مداوا و جراحی این نقیصه قابل درمان باشد اما در خصوص نظریه پزشکی مبنی بر اینکه موکله فاقد رحم است این مهم نیز امکان باروری از مشارالیها سلب می‌نماید که این عیب از عیوب احصاء شده موجب فسخ نمی‌باشد و مشمول ماده مذکور قانونی نیست و خواهان می‌تواند به خاطر تولید نسل خوانده را طلاق دهد و یا با استفاده از رحم اجاره ای این نقیصه را برطرف نماید... وکیل خ. د. پ. وکیل خوانده نیز مطالبی ابراز داشته دادگاه ب. ت. ب. اعتراض وکیل خ. ب. ن. پزشکی قانونی قرار ارجاع امر به کمیسیون پزشکی صادر نموده است و قبل از وصول نظریه کمیسیون پزشکی قانونی عطف به گواهی قبلی مرقوم داشته که بر اساس معاینه انجام شده و مشاوره های تخصصی به عمل آمده بیماری ذکرشده خانم …. م. قابل درمان نبوده و نامبرده قادر به بارداری نمی‌باشد و نتیجه کمیسیون پزشکی که مرکب از یک نفر کارشناس پزشکی قانونی و دو نفر متخصص زنان و زایمان در مرکز پزشکی قانونی خراسان شمالی تشکیل و نظریه بدین شرح اعلام گردیده است ((با عنایت به معاینه انجام شده و مشاوره های تخصصی به عمل آمده و مدارک بالینی ارائه شده و نتایج سونوگرافی MRA نامبرده فاقد رحم بوده و قادر به بارداری نمی‌باشد ضمنا در معاینه ناحیه تناسلی فقط 3/1 تحتانی مهبل وجود دارد که آن هم کاملا مسدود است اگرچه با انجام عمل جراحی مهبل تا حدودی قادر به انجام عمل نزدیکی م. ب. ولی به دلیل کوتاهی مهبل نزدیکی وی مطلوب و کامل نخواهد بود)) صفحه 41 پرونده دادگاه جهت تفهیم نظریه کمیسیون پزشکی به طرفین و استماع اظهارات خواهان و خواندگان و وکلای ایشان تشکیل جلسه داده و طرفین به طور مفصل مطالب ابرازشده قبلی را به عبارت های مشابه تکرار کرده اند دادگاه درنهایت ختم رسیدگی را اعلام و به شرح دادنامه --- - 28/1/92 ضمن انعکاس گزارش از پرونده و اظهارات طرفین و وکلای ایشان با عنایت به جامع محتویات پرونده و ملاحظه اظهارات متقابل اصحاب دعوی و ب. ت. ب. نظریه کمیسیون پزشکی قانونی به شماره 193/4/584/91 - 15/12/91 که دلالت دارد زوجه فاقد رحم بوده و قادر به بارداری نمی‌باشد و از ناحیه تناسلی وی فقط تحتانی مهبل وجود دارد که آن هم کاملا مسدود است اگرچه با انجام ترمیمی مهبل تا حدودی قادر به انجام عمل نزدیکی م. ب. ولی به دلیل کوتاهی مهبل نزدیکی وی مطلوب و کامل نخواهد بود و ب. ت. ب. نظر فقهی حضرت امام خمینی در ذیل القول فی العیوب الموجبت الخیارالفسخ ج 2 کتاب نکاح تحریرالوسیله که می فرماید ((العیوب المختص بالمراه سته... والقرن ویقال له الفعل وهو لحم اوغده او عظم ینبت فی فم الرحم یمنع عن الوط)) و با عنایت به اوضاع واحوال حاکم بر قضیه و لحاظ شخصیت دو طرف (زوج و زوجه) برای دادگاه محرز است که عیب موجود در ناحیه تناسلی زوجه منطبق با عیب قرن مصرح در بند 1 <a class="artref" href="/ماده/ماده-1133-a_0815110236791">ماده 1133 قانون مدنی</a> م. ب. و در حال عقد نکاح موجود و سابق بر عقد بوده است و جهل و بی اطلاعی از وجود عیب در ناحیه تناسلی زوجه تا قبل از انجام سونوگرافی مورخ 10/8/92 ب. ت. ب. فرهنگ حاکم بر دوران نامزدی و خویشتن داری زوجین از نزدیکی یک امر قابل قبول است و با التفات به اینکه بر اساس عرف و عادت فوریت استفاده از خیار فسخ و اعمال آن از سوی خواهان در مانحن فیه محقق است و ب. ت. ب. دفاعیات غیر موثر وکیل خواندگان علی هذا دادگاه دعوی خواهان را ثابت تشخیص و مستندا به <a class="artref" href="/ماده/ماده-1123-a_0815110236780">ماده 1123 قانون مدنی</a> نکاح فی مابین طرفین را فسخ شده و منحل اعلام نموده است خواندگان (خانم ….م. و غ.م.) با وکالت خانم ….ن. از رای صادره تجدیدنظرخواهی نموده که به موجب دادنامه --- - 9/5/92 صادره از سوی شعبه اول دادگاه تجدیدنظر استان خراسان شمالی ضمن ردّ تجدیدنظرخواهی دادنامه تجدیدنظر خواسته را تایید نموده است که د. ا. م. خانم ….م. با وکالت الف.ن. از رای صادره فرجام خواهی نموده و عنوان داشته که عیب موکله از عیوبی نیست که موجب فسخ نکاح باشد چرا که قابل درمان است و تقاضای نقض آن را کرده است که پس از تبادل لوایح و ارسال پرونده به دیوان عالی کشور جهت رسیدگی به این شعبه ( 23 ) ارجاع گردیده است. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از قرائت گزارش آقای … و اوراق پرونده مشاوره نموده چنین رای می دهد: رای شعبه دیوان عالی کشور اعتراض موجه و موثری که نقض دادنامه تجدیدنظر خواسته را ایجاب نماید از ناحیه ف. خ. و وکیل وی به عمل نیامده است و رای صادره ب. ت. ب. مبانی استدلال آن مغایرتی با موازین شرعی و قانونی و محتویات پرونده ندارد و از لحاظ اصول دادرسی نیز اشکال عمده ای مشهود نیست علی هذا دادنامه موصوف به شماره 455 - 9/5/92 صادره از سوی شعبه اول دادگاه تجدیدنظر استان خراسان شمالی که در تایید دادنامه --- - 28/1/92 شعبه سوم دادگاه عمومی بجنورد صادر گردیده است در خصوص خانم ….م. که مورد فرجام خواهی وی قرارگرفته است فاقد اشکال موثر تشخیص و ابرام می‌گردد و راجع به محکومیت غ.م. هرچند رای صادره مضطرب م. ب. و علت طرف دعوی قرار گرفتن وی به وضوح مشخص نیست لیکن ب. ت. ب. اینکه مشارالیه د. ا. م. نسبت به رای صادره فرجام خواهی به عمل نیاورده است لذا این شعبه در وضعیت حاضر دراین باره تکلیف به اظهارنظر ندارد. رئیس شعبه --- دیوان عالی کشور - مستشار انصاری - احمدی