مفهوم سلامت روحی و جسمی زوجین در امر ازدواج

رأی خلاصه جریان پرونده درتاریخ 93/8/10 آقای س. م. بطرفیت همسرش خانم ش. ت. دادخواستی بخواسته صدور حکم بر تأیید فسخ نکاح بلحاظ تدلیس در نکاح تقدیم و در متن دادخواست توضیح داده که در تاریخ 91/6/24 با خوانده بشرط سلامت روح و روان و جسم که برای هر شخص مقصود است ازدواج نموده ام گویا ایشان قبل از وقوع عقد نکاح مبتلا به بیماری اعصاب و روان غیر قابل علاج بوده که در حین وقوع عقد از زوج کتمان نموده است از آنجائی که عقد نکاح بر مبنای آن استوار گردیده است و قابل ایضاح م. ب. و اینکه عمل انجام یافته مصداق بارز ماده 1128قانون مدنی بوده و تدلیس در نکاح محض شده است و بر اساس عموم قراردادها و قواعد و مقررات حاکم و مبحث خیار تدلیس که شامل عقد نکاح که جزء قراردادها بوده حاکم م. ب. و از آنجائیکه مراتب طی اظهارنامه مورخ 93/8/6 به خوانده اعلام شده است و مطابق قانون مدنی فسخ به هر فعل و عملی انجام میگیرد لذا صدور حکم بشرح خواسته م. ا.. دادخواست مطروحه در شعبه اول دادگاه حقوقی شهرستان ج. ثبت و مورد رسیدگی قرار می گیرد. آقای ع. س. وکیل و مشاور حقوقی ب. ت. و. از جانب زوجه خوانده اعلام وکالت نموده است. جلسه اول دادرسی بتاریخ 93/8/27 با حضور خواهان و وکیل خوانده تشکیل گردید. در این جلسه خ. ا. د. عرایض بشرح دادخواست تقدیمی است برج پنجم سال جاری بنده متوجه شدم همسرم دارای بیماری اعصاب و روان است و علت اینکه چرا تاکنون این موضوع از ما پنهان کرده یادآور میشوم ایشان گفته مادرم نگذاشت و به مادرش جریان را گفتم جواب داد حالا کاراز کار گذشته است و ترسیدم شما ایشان را نگیرید یعنی به عبارت دیگر نامزدی بهم بخورد حتی دفترچه بیمه که داشتند متوجه شدم برگه های آن جدا شده و حتی نسخه های ثانی دفترچه بیمه تأمین اجتماعی را جدا میکرده که من متوجه نشوم و درپاسخ به سوال دادگاه مبنی بر اینکه همسر شما چه بیماری روانی دارد اظهار داشت از دکتر … افسردگی دو قطبی دارد و دکتر … س. بوده است و حدود دو ماه و نیم پیش از دکتر … و حتی دکتر … که شما با این داروهایی که مصرف می کنید نمی توانید بچه دار شوید و قبل از عقد هم ایشان مبتلا بوده است و متأسفانه این موضوع را مخفی نگهداشته اند و می توانید از دکتر س. که متخصص مغز و اعصاب بوده و در تبریزه. مطب دارد سوال کنید و در مورد علائم بیماری همسرش توضیح داده که مثلاً در خانه گریه می کند، در فکر هستند، میگوید بیا مرا بزن و چون من در منزل با برادرم زیاد مرا کتک می زد شما هم بزن، به دیوار نگاه می کند و میگوید دیوار جواب میدهد شما گیج هستید و اینکه بمن میگوید مرا بزن واقعاً نمی دانم ایشان دنبال چیست واقعاً مریض هستند سردر نمی آورم وکیل خوانده دفاعاً اظهار داشت اولاً- خواهان مدعی هستند که همسرش مبتلا به بیماری اعصاب و روان م. ب. که در فرض صحت از موارد فسخ نکاح بشرح ماده 1130 قانون مدنی نمی باشد و ثانیاً- خواهان در مورخه 1391 با موکل ازدواج نموده است که پس از یکسال دوران نامزدی شروع زندگی مشترک نموده و اکنون 15 ماه است که از زندگی مشترک ایشان می گذرد که با عنایت به تصریح قانونگذار بشرح ماده 1135 قانون مدنی خیار فسخ فوری است و ظاهراً معلوم است که تقدیم دادخواست حاضر به قصد سلب حقوق شرعی و قانونی زوجه م. ب. و الا پس از گذشت 27 ماه از وقوع عقد، عقل سلیم باور نمی کند که خواهان برای اقامه حق خود اقدام به دعوی فسخ نکاح نماید بنابراین تقاضای رد دعوی ایشان را دارم. سپس دادگاه زوجه را جهت بررسی وضعیت روحی و روانی ایشان به پزشکی قانونی آذربایجان شرقی معرفی نموده در پاسخ واصله مورخ 93/9/10 بشرح برگ 14 پرونده اعلام شده که جهت بررسی مشاوره روانپزشکی انجام شده حسب مشاوره روانپزشکی دچار اختلال دو قطبی و وسواس جبری بوده که از سال 89تحت درمان می باشند فعلاً در مرحله بهبودی نسبی قرار دارند و در مواقع عود بیماری اختلال در روابط بین فردی و زناشویی در ایشان ایجاد میگردد. طبق نظر پزشک معالج (آقای … س.) از مهرماه سال89 دچار اختلال فوق با شدت و ضعف متغیر بوده که علی الاصول خانواده زوج باید در جریان این بیماری قرار میگرفتند. در جلسه بعدی دادرسی بتاریخ 93/10/16 که با حضور خواهان و وکیل خ. ت. گ. خواهان همان مطالب مطروحه در دادخواست و جلسه قبلی را تکرار و اضافه نموده که اگر زوجه واقعیت را بمن می گفت قطعاً با ایشان ازدواج نمیکردم د. ح. من ظلم شده است. وکیل خ. ا. د. در خصوص نظریه پزشکی قانونی به این شرح که پزشک معاین پس از مراجعه موکل و اخذ شماره تلفن شوهرش (خواهان) و صحبت تلفنی نظر خود را داده است که بدواً استدعا دارم که دادگاه محترم در صورت صلاحدید به کمیسیون پزشکی قانونی ارجاع فرمایند ثانیاً: خ. د. ج. سابق اطلاع خود را سه ماه قبل اعلام نمودند و با عنایت باینکه ایشان هم اکنون 27 ماه است که زن و شوهر هستند و یکسال دوره نامزدی داشتند و بعد زندگی زناشویی خود را آغاز کرده اند از بدو شروع زندگی از مشکل موجود علم و اطلاع حاصل نموده اند به گونه ای که برابر اظهار موکل 3و4 بار در خلال زندگی مشترک نزد آقای … س. با هم رفته بودند و حتی در آن مدت داروهای موکل را ایشان تهیه میکردند و اگر حسب ادعای خواهان همسرش به صورت پنهانی قرص مصرف میکرده است از کجا نام و نام خانوادگی دکتر … و آدرس دقیق مطب ایشان را می دانستند حقیقت امر این است که خواهان پس از زندگی مشترک و زناشویی از بیماری همسرش اطلاع پیدا می کنند و در جهت بهبودی تلاش می نماید و با هم به دکتر … و داروهای نامبرده را خریداری می کند و در این مدت برادر خواهان صاحب فرزند میشود و خانواده پدری خواهان اصرار می کنند که چرا تو صاحب فرزند نمی شوی که به سبب این امر، خواهان همسر خود را از منزل اخراج کرده و دعوی فسخ مطرح می کند چون اعمال خیار فسخ فوری می باشد، حتی در فرض اطلاع سه ماه قبل از جلسه رسیدگی سابق و یک ماه قبل از تقدیم دادخواست باز فوریت عرفی قانونگذار رعایت نگردیده است و ادعای نامبرده بدون اتکاء به دلیل محکمه پسند که موجب حصول علم قاضی و اقناع وجدانی قاضی محترم دادگاه باشد، م. ب. سپس دادگاه نظر به اعتراض وکیل خ. ب. ن. پزشکی قانونی از مرکز پزشکی قانونی استان خواسته است که موضوع مجدداً در کمیسیون پزشکی قانونی استان مطرح و نتیجه را اعلام دارند. در نظریه مورخ 93/11/4 کمیسیون پزشکی قانونی بشرح برگ 26 پرونده اعلام شده که از نامبرده (خانم ش. ت. فرزند م. ) معاینه و مصاحبه روانپزشکی بعمل آمد بر اساس گواهی پزشک معالج از مهرماه 1389 مبتلا به اختلال خلقی و افکار وسواسی تحت درمان ایشان بوده است در معاینه حال حاضر علائمی ازاختلالات فوق الذکر نزد نامبرده مشهود است و تحت درمان داروئی قرار دارد. سرانجام دادگاه با اعلام ختم رسیدگی بموجب دادنامه شماره 1879 مورخ 93/12/23 پس از ذکر مقدمه ای از چگونگی اقامه دعوی و توضیحات بعدی خواهان و مدافعات وکیل خوانده و نظریات پزشکی قانونی و کمیسیون پزشکی قانونی ب. ت. ب. محتویات پرونده و صرفنظر از نوع خواسته خواهان (تأیید فسخ نکاح) که اعمال فسخ از ناحیه خواهان و درخواست تأیید فسخ ازناحیه دادگاه مشکلات جدی راجع به مسائل شرعی فیمابین را خواهد داشت و فرق اساسی است بین دعوی متداول تأیید فسخ قراردادهای مختلف موضوع ماده 10 قانون مدنی و سایر عقود با تأیید فسخ نکاح که متداول این دعوی درمحاکم عمدتاً (اعلام فسخ نکاح) مطرح میگردد علی ایحال ادعای خواهان مشمول مقررات ماده 1123 قانون مدنی نمی شود چون موارد فسخ در شش مورد احصاء شده است و از طرفی ادعای ایشان مشمول ماده 1128 قانون مدنی هم نیست چه آنکه اولاً- نوع بیماری وی "افسردگی" صفت خاصی محسوب نمیشود. ثانیاً- این بیماری ب. ت. ب. نظریه پزشک معالج در مرحله بهبودی است و با دارو قابل معالجه است بنابراین و در موقعیت فعلی و مستنداً به مفهوم مخالف ماده 1128 قانون مدنی حکم به بطلان دعوی مطروحه صادر نموده است. پس از ابلاغ رأی صادره زوج خ. ن. ب. آن تجدیدنظرخواهی نموده که پس از طی تشریفات قانونی شعبه هشتم دادگاه تجدیدنظر استان آذربایجان شرقی در وقت فوق العاده بموضوع رسیدگی و طی دادنامه شماره 514-94 مورخ 1394/6/11 اعتراض ت. ن. خ. را غیر موجه و دادنامه تجدیدنظرخواسته را فاقد ایراد و اشکال قانونی تشخیص و ضمن رد اعتراض مطروحه دادنامه تجدیدنظرخواسته را تأیید نموده است. دادنامه اخیرالذکر در تاریخ 94/6/26 به ز. ا. ش. و نامبرده در تاریخ 94/7/13 با تقدیم دادخواست نسبت به آن فرجامخواهی نموده که پس از تبادل لوایح و وصول پرونده به دیوانعالی کشور جهت رسیدگی به این شعبه ارجاع گردیده است. دادخواست فرجامی و لایحه جوابیه بهنگام شور قرائت میگردد. هیئت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش آقای … ممیز و ملاحظه اوراق پرونده مشاوره نموده چنین رأی می دهد: رأی شعبه دیوان عالی کشور اعتراضات ف. خ. آقای س. م. نسبت به دادنامه شماره 514-94 مورخ 1394/6/11 شعبه هشتم دادگاه تجدیدنظر استان آذربایجان شرقی که در جهت تأیید دادنامه بدوی متضمن حکم به بطلان دعوی ف. خ. بخواسته تأیید فسخ نکاح انشاء گردیده مآلاً وارد بوده و دادنامه فرجامخواسته بعلت نقص تحقیق موثر درخور نقض م. ب. زیرا تردیدی نیست که درهر ازدواجی بر حسب داوری عرف جامعه سلامت روحی و روانی و جسمی هر یک از زوجین وصف مقصود طرف مقابل بوده که حتی اگر صریحاً در عقد نکاح شرط نشده باشد داوری عرف آنرا مقصود طرفین دانسته و داخل در قرارداد می داند و در واقع سکوت طرفین بعلت همان داوری عرف م. ب. و قدر متیقن این است که چنانچه هر یک از زوجین قبل از ازدواج فاقد این وصف مقصود بوده باشد طرف مقابل در صورت اطلاع از این موضوع علی القاعده با ازدواج موافقت نخواهد کرد بنابراین سلامت روحی و جسمی هر یک از زوجین در موقع ازدواج بر حسب عرف جامعه مقصود طرفین و شرط نانوشته در عقد نکاح محسوب بوده که عقد نکاح متبانیاً بر آن واقع میشود و بعلاوه مقصود از سلامت روحی و جسمی متعارف هر یک از زوجین آنستکه هر یک از آنان در حین عقد نکاح مبتلا به بیماری غیر قابل علاج یا صعب العلاج بنحویکه برای طرف مقابل مخاطره آمیز و موجب اختلال درروابط زناشویی و زندگی مشترک گردد نبوده باشد بنابراین چنانچه هر یک از زوجین در حین عقد نکاح از حیث سلامت روحی یا جسمی فاقد وصف مقصود عرفی بوده و آنرا کتمان نموده و مخفی نگهداشته باشد چون تشخیص آن جنبه تخصصی داشته لذا پس از اثبات آن در مرجع صالح قانونی برای طرف مقابل با لحاظ ماده 1128 قانون مدنی حق فسخ ایجاد خواهد شد که پس از اطلاع از آن حق دارد که در فوریت عرفی با اعمال خیار خ. ن. ب. فسخ نکاح اقدام نماید. در پرونده حاضر ز. ف. خ. بشرح دادخواست نخستین و توضیحات بعدی در جلسات دادرسی ادعا نموده که همسرش مبتلا به بیماری اعصاب و روان غیر قابل علاج بوده که در ایام زندگی مشترک بر اساس رفتار و اعمال غیر متعارف زوجه و سپس با مراجعه به پزشک معالج او متوجه این بیماری گردیده و پس از اطلاع قطعی از آن با ارسال اظهارنامه نسبت به فسخ نکاح اقدام نموده است. در نظریه مورخ 93/9/10 مرکز پزشکی قانونی استان صریحاً اعلام شده که زوجه فرجامخوانده دچار اختلال دو قطبی و وسواس جبری بوده که از سال89 تحت درمان م. ب. و فعلاً در مرحله بهبودی نسبی قرار دارد و در مواقع عود بیماری، اختلال در روابط بین فردی و زناشویی در ایشان ایجاد می گردد و طبق نظر پزشک معالج از مهرماه سال89 دچار اختلال فوق با شدت و ضعف متغیر بوده که علی الاصول خانواده زوج باید در جریان این بیماری قرار می گرفتند و متعاقباً در نظریه مورخ 93/11/4 کمیسیون مرکز پزشکی قانونی استان اعلام گردیده که زوجه فرجامخوانده بر اساس گواهی پزشک معالج از مهرماه 1389 مبتلا به اختلال خلقی و افکار وسواسی تحت درمان ایشان بوده است و در معاینه حال حاضر علائمی ازاختلالات فوق الذکر نزد نامبرده مشهود است و تحت درمان داروئی قرار دارد. لذا از آنجائیکه عقد نکاح فیمابین زوجین در تاریخ 1391/6/24 منعقد گردیده و بر اساس نظریات پزشکی قانونی زوجه فرجامخوانده بهنگام وقوع عقد نکاح مبتلا به اختلال خلقی و افکار وسواسی بوده است و در موقعیت فعلی پرونده نظریات پزشکی قانونی جهت تشخیص و احراز اینکه آیا زوجه فرجامخوانده بهنگام وقوع عقد نکاح از سلامت روحی و روانی متعارف بنحویکه حسب داوری عرف جامعه وصف مقصود ز. ف. خ. محسوب بوده برخوردار بوده است یا خیر کافی بمقصود نمی باشد لذا جهت تشخیص و احراز موضوع فوق الاشعار ضرورت قانونی داشته که دادگاه محترم تجدیدنظر مجدداً زوجه را عطف به سابقه به کمیسیون تخصصی مرکز پزشکی قانونی استان معرفی با معاینه ایشان و اقدامات پزشکی لازم و ملاحظه سوابق موجود و سوابق درمانی نامبرده صریحاً اعلام دارند که آیا نامبرده در حال حاضر مبتلا به بیماری روحی و روانی م. ب. یا خیر و شروع این بیماری وی از چه تاریخی بوده و آیا قابلیت درمان قطعی را دارد یا خیر و بطور کلی آیا بیماری ایشان جزء امراض غیر قابل علاج یا صعب العلاج بنحوی که برای زوج و اطرافیان مخاطره آمیز و موجب اختلال در زندگی زناشویی بوده باشد محسوب میگردد یاخیر و پس از انجام مراتب و وصول پاسخ کمیسیون تخصصی مرکز پزشکی قانونی سرانجام بر اساس نتیجه محصله نسبت به صدور رأی مقتضی اقدام نماید بنابراین دادنامه فرجامخواسته که بدون توجه بمراتب اشعاری اصدار یافته بعلت نقص تحقیق موثر در مقدرات دعوی قابلیت ابرام را نداشته فلذا مستنداً به بند 5 ماده 371 و بند الف ماده 401 قانون آئین دادرسی مدنی ضمن نقض آن رسیدگی مجدد به همان دادگاه محترم صادر کننده رأی منقوض ارجاع می گردد تا پس از تکمیل تحقیق بشرح مرقوم در فوق بر اساس نتیجه حاصله نسبت به صدور رأی شایسته اقدام نماید. شعبه 8 دیوان عالی کشور - رئیس و مستشار و عضومعاون حسن عباسیان - مسعود کریم پورنطنزی - جعفر پوربدخشان فهرست خلاصه جریان پرونده شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی مفهوم سلامت روحی و جسمی زوجین در امر ازدواج در پرونده‌ای که در تاریخ 30 آذر 1394 به صدور رای قطعی منجر گردید، درخواست فسخ نکاح به دلیل تدلیس مطرح شد. خواهان ادعا نمود که همسرش مبتلا به بیماری اعصاب و روان بوده و این موضوع را در زمان عقد کتمان کرده است که بر اساس ماده 1128 قانون مدنی مصداق تدلیس محسوب می‌شود. همچنین، به نظریات پزشکی قانونی استناد کرد که نشان‌دهنده اختلال دو قطبی و وسواس جبری زوجه بود. دفاع از سوی طرف مقابل مطرح شد مبنی بر اینکه ادعای خواهان در زمان مناسب ارائه نشده و بر اساس ماده 1135 قانون مدنی، حق فسخ فوری وجود ندارد. <br>دادگاه با ارجاع زوجه به پزشکی قانونی، نظریه‌ای دریافت کرد که تایید می‌کرد زوجه از سال 1389 تحت درمان بوده و در حال حاضر در مرحله بهبودی نسبی قرار دارد. در نهایت، دادگاه با استناد به مواد قانونی، دعوی خواهان را به دلیل عدم وجود شرایط لازم برای فسخ نکاح رد کرد. خواهان به رای صادره اعتراض نمود که در دادگاه تجدیدنظر نیز تایید شد. <br>در مرحله فرجام‌خواهی، دیوان عالی کشور با استناد به نقص تحقیقات و عدم احراز سلامت روحی زوجه در زمان عقد، رای تجدیدنظر را نقض و پرونده را برای رسیدگی مجدد به دادگاه ارجاع داد. دیوان بر لزوم بررسی دقیق وضعیت روحی زوجه تاکید کرد تا مشخص گردد آیا بیماری وی در زمان عقد به نحوی بوده که برای خواهان مخاطره‌آمیز باشد یا خیر. تاریخ دادنامه قطعی: 1394/09/30 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: مقصود از سلامت روحی و جسمی متعارف هر یک از زوجین آنست که هر کدام از آنان در حین عقد نکاح مبتلا به بیماری غیر قابل علاج یا صعب العلاج نباشند؛ به نحوی که برای طرف مقابل مخاطره آمیز بوده یا موجب اختلال درروابط زناشویی و زندگی مشترک شود. رای خلاصه جریان پرونده در تاریخ 93/8/10 آقای س. م. به طرفیت همسرش خانم ش. ت. دادخواستی به خواسته صدور حکم بر تایید فسخ نکاح به لحاظ تدلیس در نکاح تقدیم و در متن دادخواست توضیح داده که در تاریخ 91/6/24 با خوانده به شرط سلامت روح و روان و جسم که برای هر شخص مقصود است ازدواج نموده ام گویا ایشان قبل از وقوع عقد نکاح مبتلا به بیماری اعصاب و روان غیر قابل علاج بوده که در حین وقوع عقد از زوج کتمان نموده است از آنجائی که عقد نکاح بر مبنای آن استوار گردیده است و قابل ایضاح م. ب. و اینکه عمل انجام یافته مصداق بارز ماده 1128 قانون مدنی بوده و تدلیس در نکاح محض شده است و بر اساس عموم قراردادها و قواعد و مقررات حاکم و مبحث خیار تدلیس که شامل عقد نکاح که جزء قراردادها بوده حاکم م. ب. و از آنجایی که مراتب طی اظهارنامه مورخ 93/8/6 به خوانده اعلام شده است و مطابق قانون مدنی فسخ به هر فعل و عملی انجام میگیرد لذا صدور حکم به شرح خواسته م. ا.. دادخواست مطروحه در شعبه اول دادگاه حقوقی شهرستان ج. ثبت و مورد رسیدگی قرار می‌گیرد. آقای ع. س. وکیل و مشاور حقوقی ب. ت. و. از جانب زوجه خوانده اعلام وکالت نموده است. جلسه اول دادرسی به تاریخ 93/8/27 با حضور خواهان و وکیل خوانده تشکیل گردید. در این جلسه خ. ا. د. عرایض ب. ش. د. تقدیمی است برج پنجم سال جاری بنده متوجه شدم همسرم دارای بیماری اعصاب و روان است و علت اینکه چرا تاکنون این موضوع از ما پنهان کرده یادآور میشوم ایشان گفته مادرم نگذاشت و به مادرش جریان را گفتم جواب داد حالا کاراز کار گذشته است و ترسیدم شما ایشان را نگیرید یعنی به عبارت دیگر نامزدی بهم بخورد حتی دفترچه بیمه که داشتند متوجه شدم برگه های آن جدا شده و حتی نسخه های ثانی دفترچه بیمه تامین اجتماعی را جدا میکرده که من متوجه نشوم و درپاسخ به سوال دادگاه مبنی بر اینکه همسر شما چه بیماری روانی دارد اظهار داشت از دکتر … افسردگی دو قطبی دارد و دکتر … س. بوده است و حدود دو ماه و نیم پیش از دکتر … و حتی دکتر … که شما با این داروهایی که مصرف می کنید نمی توانید بچه دار شوید و قبل از عقد هم ایشان مبتلا بوده است و متاسفانه این موضوع را مخفی نگهداشته اند و می توانید از دکتر س. که متخصص مغز و اعصاب بوده و در تبریزه. مطب دارد سوال کنید و در مورد علائم بیماری همسرش توضیح داده که مثلا در خانه گریه می کند، در فکر هستند، میگوید بیا مرا بزن و چون من در منزل با برادرم زیاد مرا کتک می زد شما هم بزن، به دیوار نگاه می کند و میگوید دیوار جواب میدهد شما گیج هستید و اینکه به من میگوید مرا بزن واقعا نمی دانم ایشان دنبال چیست واقعا مریض هستند سردر نمی آورم وکیل خ. د. ا. داشت اولا- خواهان مدعی هستند که همسرش مبتلا به بیماری اعصاب و روان م. ب. که در فرض صحت از موارد فسخ نکاح به شرح ماده 1130 قانون مدنی نمی‌باشد و ثانیا- خواهان در مورخه 1391 با موکل ازدواج نموده است که پس از یک سال دوران نامزدی شروع زندگی مشترک نموده و اکنون 15 ماه است که از زندگی مشترک ایشان می گذرد که با عنایت به تصریح قانونگذار به شرح ماده 1135 قانون مدنی خیار فسخ فوری است و ظاهرا معلوم است که تقدیم دادخواست حاضر به قصد سلب حقوق شرعی و قانونی زوجه م. ب. و الا پس از گذشت 27 ماه از وقوع عقد، عقل سلیم باور نمی کند که خواهان برای اقامه حق خود اقدام به دعوی فسخ نکاح نماید بنابراین تقاضای رد دعوی ایشان را دارم. سپس دادگاه زوجه را جهت بررسی وضعیت روحی و روانی ایشان به پزشکی قانونی آذربایجان شرقی معرفی نموده در پاسخ واصله مورخ 93/9/10 به شرح برگ 14 پرونده اعلام شده که جهت بررسی مشاوره روانپزشکی انجام شده حسب مشاوره روانپزشکی دچار اختلال دو قطبی و وسواس جبری بوده که از سال 89 تحت درمان می‌باشند فعلا در مرحله بهبودی نسبی قرار دارند و در مواقع عود بیماری اختلال در روابط بین فردی و زناشویی در ایشان ایجاد میگردد. طبق نظر پزشک معالج (آقای … س.) از مهرماه سال 89 دچار اختلال فوق با شدت و ضعف متغیر بوده که علی الاصول خانواده زوج باید در جریان این بیماری قرار میگرفتند. در جلسه بعدی دادرسی به تاریخ 93/10/16 که با حضور خواهان و وکیل خ. ت. گ. خواهان همان مطالب مطروحه در دادخواست و جلسه قبلی را تکرار و اضافه نموده که اگر زوجه واقعیت را به من می گفت قطعا با ایشان ازدواج نمیکردم د. ح. من ظلم شده است. وکیل خ. ا. د. در خصوص نظریه پزشکی قانونی به این شرح که پزشک معاین پس از مراجعه موکل و اخذ شماره تلفن شوهرش (خواهان) و صحبت تلفنی نظر خود را داده است که بدوا استدعا دارم که دادگاه محترم در صورت صلاحدید به کمیسیون پزشکی قانونی ارجاع فرمایند ثانیا: خ. د. ج. سابق اطلاع خود را سه ماه قبل اعلام نمودند و با عنایت به اینکه ایشان هم اکنون 27 ماه است که زن و شوهر هستند و یک سال دوره نامزدی داشتند و بعد زندگی زناشویی خود را آغاز کرده اند از بدو شروع زندگی از مشکل موجود علم و اطلاع حاصل نموده‌اند به گونه ای که برابر اظهار موکل 3 و 4 بار در خلال زندگی مشترک نزد آقای … س. با هم رفته بودند و حتی در آن مدت داروهای موکل را ایشان تهیه میکردند و اگر حسب ادعای خواهان همسرش به صورت پنهانی قرص مصرف میکرده است از کجا نام و نام خانوادگی دکتر … و آدرس دقیق مطب ایشان را می دانستند حقیقت امر این است که خواهان پس از زندگی مشترک و زناشویی از بیماری همسرش اطلاع پیدا می کنند و در جهت بهبودی تلاش می‌نماید و با هم به دکتر … و داروهای نامبرده را خریداری می کند و در این مدت برادر خواهان صاحب فرزند میشود و خانواده پدری خواهان اصرار می کنند که چرا تو صاحب فرزند نمی شوی که به سبب این امر، خواهان همسر خود را از منزل اخراج کرده و دعوی فسخ مطرح می کند چون اعمال خیار فسخ فوری می‌باشد، حتی در فرض اطلاع سه ماه قبل از جلسه رسیدگی سابق و یک ماه قبل از تقدیم دادخواست باز فوریت عرفی قانونگذار رعایت نگردیده است و ادعای نامبرده بدون اتکاء به دلیل محکمه پسند که موجب حصول علم قاضی و اقناع وجدانی قاضی محترم دادگاه باشد، م. ب. سپس دادگاه نظر به اعتراض وکیل خ. ب. ن. پزشکی قانونی از مرکز پزشکی قانونی استان خواسته است که موضوع مجددا در کمیسیون پزشکی قانونی استان مطرح و نتیجه را اعلام دارند. در نظریه مورخ 93/11/4 کمیسیون پزشکی قانونی به شرح برگ 26 پرونده اعلام شده که از نامبرده (خانم ش. ت. فرزند م.) معاینه و مصاحبه روانپزشکی به عمل آمد بر اساس گواهی پزشک معالج از مهرماه 1389 مبتلا به اختلال خلقی و افکار وسواسی تحت درمان ایشان بوده است در معاینه حال حاضر علائمی ازاختلالات فوق الذکر نزد نامبرده مشهود است و تحت درمان داروئی قرار دارد. سرانجام دادگاه با اعلام ختم رسیدگی به موجب دادنامه شماره --- مورخ 93/12/23 پس از ذکر مقدمه ای از چگونگی اقامه دعوی و توضیحات بعدی خواهان و مدافعات وکیل خوانده و نظریات پزشکی قانونی و کمیسیون پزشکی قانونی ب. ت. ب. محتویات پرونده و صرفنظر از نوع خواسته خواهان (تایید فسخ نکاح) که اعمال فسخ از ناحیه خواهان و درخواست تایید فسخ ازناحیه دادگاه مشکلات جدی راجع به مسائل شرعی فیمابین را خواهد داشت و فرق اساسی است بین دعوی متداول تایید فسخ قراردادهای مختلف موضوع ماده 10 قانون مدنی و سایر عقود با تایید فسخ نکاح که متداول این دعوی درمحاکم عمدتا (اعلام فسخ نکاح) مطرح میگردد علی ایحال ادعای خواهان مشمول مقررات ماده 1123 قانون مدنی نمی شود چون موارد فسخ در شش مورد احصاء شده است و از طرفی ادعای ایشان مشمول ماده 1128 قانون مدنی هم نیست چه آنکه اولا- نوع بیماری وی افسردگی صفت خاصی محسوب نمیشود. ثانیا- این بیماری ب. ت. ب. نظریه پزشک معالج در مرحله بهبودی است و با دارو قابل معالجه است بنابراین و در موقعیت فعلی و مستندا به مفهوم مخالف ماده 1128 قانون مدنی حکم به بطلان دعوی مطروحه صادر نموده است. پس از ابلاغ رای صادره زوج خ. ن. ب. آن تجدیدنظرخواهی نموده که پس از طی تشریفات قانونی شعبه هشتم دادگاه تجدیدنظر استان آذربایجان شرقی در وقت فوق العاده به موضوع رسیدگی و طی دادنامه شماره --- - 94 مورخ 1394/06/11 اعتراض ت. ن. خ. را غیر موجه و دادنامه تجدیدنظرخواسته را فاقد ایراد و اشکال قانونی تشخیص و ضمن رد اعتراض مطروحه دادنامه تجدیدنظرخواسته را تایید نموده است. دادنامه اخیرالذکر در تاریخ 94/6/26 به ز. ا. ش. و نامبرده در تاریخ 94/7/13 با تقدیم دادخواست نسبت به آن فرجامخواهی نموده که پس از تبادل لوایح و وصول پرونده به دیوانعالی کشور جهت رسیدگی به این شعبه ارجاع گردیده است. دادخواست فرجامی و لایحه جوابیه به هنگام شور قرائت میگردد. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش آقای … ممیز و ملاحظه اوراق پرونده مشاوره نموده چنین رای می دهد: رای شعبه دیوان عالی کشور اعتراضات ف. خ. آقای س. م. نسبت به دادنامه شماره --- - 94 مورخ 1394/06/11 شعبه هشتم دادگاه تجدیدنظر استان آذربایجان شرقی که در جهت تایید دادنامه بدوی متضمن حکم به بطلان دعوی ف. خ. ب. خواسته تایید فسخ نکاح انشاء گردیده مآلا وارد بوده و دادنامه فرجامخواسته به علت نقص تحقیق موثر درخور نقض م. ب. زیرا تردیدی نیست که درهر ازدواجی بر حسب داوری عرف جامعه سلامت روحی و روانی و جسمی هر یک از زوجین وصف مقصود طرف مقابل بوده که حتی اگر صریحا در عقد نکاح شرط نشده باشد داوری عرف آن را مقصود طرفین دانسته و داخل در قرارداد می داند و در واقع سکوت طرفین به علت همان داوری عرف م. ب. و قدر متیقن این است که چنانچه هر یک از زوجین قبل از ازدواج فاقد این وصف مقصود بوده باشد طرف مقابل در صورت اطلاع از این موضوع علی القاعده با ازدواج موافقت نخواهد کرد بنابراین سلامت روحی و جسمی هر یک از زوجین در موقع ازدواج بر حسب عرف جامعه مقصود طرفین و شرط نانوشته در عقد نکاح محسوب بوده که عقد نکاح متبانیا بر آن واقع میشود و به علاوه مقصود از سلامت روحی و جسمی متعارف هر یک از زوجین آن است که هر یک از آنان در حین عقد نکاح مبتلا به بیماری غیر قابل علاج یا صعب العلاج به نحویکه برای طرف مقابل مخاطره آمیز و موجب اختلال درروابط زناشویی و زندگی مشترک گردد نبوده باشد بنابراین چنانچه هر یک از زوجین در حین عقد نکاح از حیث سلامت روحی یا جسمی فاقد وصف مقصود عرفی بوده و آن را کتمان نموده و مخفی نگهداشته باشد چون تشخیص آن جنبه تخصصی داشته لذا پس از اثبات آن در مرجع صالح قانونی برای طرف مقابل با لحاظ ماده 1128 قانون مدنی حق فسخ ایجاد خواهد شد که پس از اطلاع از آن حق دارد که در فوریت عرفی با اعمال خیار خ. ن. ب. فسخ نکاح اقدام نماید. در پرونده حاضر ز. ف. خ. ب. ش. د. نخستین و توضیحات بعدی در جلسات دادرسی ادعا نموده که همسرش مبتلا به بیماری اعصاب و روان غیر قابل علاج بوده که در ایام زندگی مشترک بر اساس رفتار و اعمال غیر متعارف زوجه و سپس با مراجعه به پزشک معالج او متوجه این بیماری گردیده و پس از اطلاع قطعی از آن با ارسال اظهارنامه نسبت به فسخ نکاح اقدام نموده است. در نظریه مورخ 93/9/10 مرکز پزشکی قانونی استان صریحا اعلام شده که زوجه فرجامخوانده دچار اختلال دو قطبی و وسواس جبری بوده که از سال 89 تحت درمان م. ب. و فعلا در مرحله بهبودی نسبی قرار دارد و در مواقع عود بیماری، اختلال در روابط بین فردی و زناشویی در ایشان ایجاد می‌گردد و طبق نظر پزشک معالج از مهرماه سال 89 دچار اختلال فوق با شدت و ضعف متغیر بوده که علی الاصول خانواده زوج باید در جریان این بیماری قرار می گرفتند و متعاقبا در نظریه مورخ 93/11/4 کمیسیون مرکز پزشکی قانونی استان اعلام گردیده که زوجه فرجامخوانده بر اساس گواهی پزشک معالج از مهرماه 1389 مبتلا به اختلال خلقی و افکار وسواسی تحت درمان ایشان بوده است و در معاینه حال حاضر علائمی ازاختلالات فوق الذکر نزد نامبرده مشهود است و تحت درمان داروئی قرار دارد. لذا از آنجایی که عقد نکاح فیمابین زوجین در تاریخ 1391/06/24 منعقد گردیده و بر اساس نظریات پزشکی قانونی زوجه ف. خ. ب. هنگام وقوع عقد نکاح مبتلا به اختلال خلقی و افکار وسواسی بوده است و در موقعیت فعلی پرونده نظریات پزشکی قانونی جهت تشخیص و احراز اینکه آیا زوجه ف. خ. ب. هنگام وقوع عقد نکاح از سلامت روحی و روانی متعارف به نحویکه حسب داوری عرف جامعه وصف مقصود ز. ف. خ. محسوب بوده برخوردار بوده است یا خیر کافی بمقصود نمی‌باشد لذا جهت تشخیص و احراز موضوع فوق الاشعار ضرورت قانونی داشته که دادگاه محترم تجدیدنظر مجددا زوجه را عطف به سابقه به کمیسیون تخصصی مرکز پزشکی قانونی استان معرفی با معاینه ایشان و اقدامات پزشکی لازم و ملاحظه سوابق موجود و سوابق درمانی نامبرده صریحا اعلام دارند که آیا نامبرده در حال حاضر مبتلا به بیماری روحی و روانی م. ب. یا خیر و شروع این بیماری وی از چه تاریخی بوده و آیا قابلیت درمان قطعی را دارد یا خیر و به طور کلی آیا بیماری ایشان جزء امراض غیر قابل علاج یا صعب العلاج به نحوی که برای زوج و اطرافیان مخاطره آمیز و موجب اختلال در زندگی زناشویی بوده باشد محسوب میگردد یاخیر و پس از انجام مراتب و وصول پاسخ کمیسیون تخصصی مرکز پزشکی قانونی سرانجام بر اساس نتیجه محصله نسبت به صدور رای مقتضی اقدام نماید بنابراین دادنامه فرجامخواسته که بدون توجه بمراتب اشعاری اصدار یافته به علت نقص تحقیق موثر در مقدرات دعوی قابلیت ابرام را نداشته فلذا مستندا به بند 5 ماده 371 و بند الف ماده 401 قانون آیین دادرسی مدنی ضمن نقض آن رسیدگی مجدد به همان دادگاه محترم صادر کننده رای منقوض ارجاع می‌گردد تا پس از تکمیل تحقیق به شرح مرقوم در فوق بر اساس نتیجه حاصله نسبت به صدور رای شایسته اقدام نماید. شعبه --- دیوان عالی کشور - رئیس و مستشار و عضو معاون