کتمان بیماری لوپوس در نکاح

کتمان بیماری لوپوس در نکاح خ. م.: در تاریخ 27 مهر 1393، دادگاه تجدیدنظر استان همدان به بررسی پرونده‌ای پرداخت که در آن درخواست فسخ نکاح به دلیل بیماری زوجه (لوپوس) مطرح شده بود. در این راستا، استدلال خواهان بر این پایه قرار داشت که بیماری مذکور مانع از بارداری و انجام وظایف زناشویی می‌گردد. از سوی دیگر، طرف مقابل ادعا کرد که این بیماری مانع از ادامه زندگی مشترک نیست و زوج از وضعیت بیماری زوجه آگاه بوده است. دادگاه با استناد به نظریه پزشکی قانونی که خطرات ناشی از بیماری و عدم قابلیت بارداری را تایید کرده بود، و همچنین با اتکا به مواد 1128 قانون مدنی و 370 قانون آیین دادرسی مدنی، حکم به فسخ نکاح صادر کرد. دیوان عالی کشور نیز با تایید این حکم، به این نتیجه رسید که وجود بیماری زوجه نشان‌دهنده فقدان سلامتی او است و زوج در زمان عقد از بیماری وی مطلع نبوده است. در نهایت، حکم دادگاه تجدیدنظر تایید و هزینه دادرسی به خواهان تعلق گرفت. تاریخ دادنامه قطعی: 1393/07/27 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: کتمان بیماری لوپوس که مربوط به سیستم ایمنی بدن است و برای زوجه و جنین وی خطرناک محسوب می‌شود از موارد تدلیس در نکاح است. رای خلاصه جریان پرونده در تاریخ 23/6/92 ب. ت. ب. گزارش تنظیمی پرونده کار که موضوع دادنامه --- صادره از این شعبه م. ب. سیر دادرسی در پرونده تبیین گردیده است. النهایه چون هیات وقت این شعبه رای 193/92 صادره از شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان همدان را که مغایر با محتویات پرونده صادر شده است مستندا به مواد 370 و 401 قانون آیین دادرسی مدنی و ماده 1128 قانون مدنی منطبق با قانون ندانسته و آن را نقض و پرونده را جهت رسیدگی مجدد به یکی دیگر از شعب محاکم تجدیدنظر استان همدان ارسال نموده‌اند پرونده به شعبه نهم دادگاه تجدیدنظر ارجاع شده است اقدامات هیات شعبه مذکور در پرونده کار بدین شرح گزارش می‌گردد: در تاریخ 8/7/92 هیات شعبه دستور تعیین وقت جهت رسیدگی و دعوت طرفین صادر نموده‌اند در جلسه مورخ 26/8/92 اظهارات وکلای طرفین خلاصتا منعکس شده است که مفادا حاکی است وکیل ت. ن. خ. گفته است ب. ت. ب. نظریات مشورتی اداره حقوقی و مرحوم آیت اله بهجت در مسئله 1893 و حضرت امام (ره) در تحریرالوسیله و علامه حلی و شیخ انصاری درخواست صدور حکم مبنی بر فسخ نکاح دارد مضافا اینکه بیماری این خانم از جمله بیماری هائی است که بارداری را از ایشان سلب نموده است چون در صورت بارداری با قطع دارو گسترش بیماری را در پی دارد لذا در صورت شک و شبهه از پزشکی قانونی استفسار شود وکیل ت. ن. خ. گفته است بیماری موکله از جمله بیماری های فسخ نکاح نمی‌باشد بیماری ایشان مانع وظائف زناشویی و بارداری وی نیست اساسا زندگی مشترک فی مابین طرفین صورت نگرفته است که رابطه زناشویی برقرار شده باشد تا مشخص گردد آیا مانعی برای زندگی مشترک م. ب. یا اینکه امکان بارداری دارد همانطور که اطلاع دارند تدلیس بیان فعل مثبت از ناحیه طرفین است که عقد بر آن واقع گردد چنانکه شخصی خود را دکترا معرفی کند بعد معلوم شود دیپلم هم نمی‌باشد از طرفی موکله به صراحت بیماری خ. ر. ب. زوج بیان داشته و ایشان واقف به بیماری او بوده است و نظریات استنادی وکیل محترم در مقابل قانون قابلیت استناد ندارد صراحت ماده 1128 و بیان بیماری ها و عیوب زن در قانون برای فسخ عقد منتفی بوده صدور رای بر ابرام رای بدوی م. ا. وکیل ز. گ. ا. بحث اطلاع از بیماری ت. ن. خ. در مرجع تجدیدنظر مطرح شده اگر چنین ادعایی محمول بر صحت باشد که کاملا کذب است بایستی در مراحل بدوی یا در لوایح تقدیمی بدوی قید می گردید که چنین فعلی صورت نگرفته است فتاوی مراجع عظام نیز ب. ت. ب. ماده سه قانون آیین دادرسی مدنی و قانون اساسی در موارد سکوت قوانین قابلیت استناد داشته و دارد. دادگاه طی شرحی که به پزشکی قانونی ارسال داشته است با پیوست نمودن نظریات پزشکی قانونی ملایر و نظریه های قبلی که در پرونده توسط پزشکان معالج خانم ر. صادر و مورد استناد بوده است خواسته است تعریف روشنی از نوع بیماری و عوارض احتمالی آن به دادگاه ارائه دهند و در مورد نامه 4342 مورخه 13/9/91 نظریه ابرازی به عنوان نظریه سوم آیا نظریه مربوط به اکثریت اعضاء است یا اقلیت و اینکه بیماری خانم ر. از بیماری های شناخته شده موجود جزء بیماری های شایع است و اگر جواب منفی است چند نفر از اعضاء جامعه به این بیماری مبتلا هستند در صورت بارداری بیمار آیا ضرورت دارد قطع داروهای فعلی بنماید و آیا در صورت بیماری عود بیماری و سرایت آن به سایر اعضاء بدن وجود دارد و عموما برای افراد مبتلا بدین بیماری پزشکان توصیه به باردار شدن یا نشدن می کنند با طرح سابقه و موضوع در کمیسیون پاسخ سئوالات عنوان شده را به این دادگاه اعلام دارند در برگ 145 پرونده نظریه پزشکی قانونی که متضمن نظر کمیسیون مورخ 20/9/92 م. ب. اعلام شده است کمیسیون پزشکی قانونی به سئوالات استعلام شده از سوی دادگاه بدین شرح پاسخ داده است « 1 - بیماری لوپوس یک بیماری سیستم ایمنی بدن است که می‌تواند قسمت‌های مختلفی از بدن را درگیر کند 1 - شامل پوست، مفاصل، قلب، ریه، خون، کلیه ها و مغز) 2 - نظریه 4342 مورخ 13/9/91 توسط پزشک قانونی ملایر گزارش گردیده در مورد اول آن که گفته شده است درمان قطعی ندارد و با دارو قابل کنترل م. ب. و واگیردار نمی‌باشد مورد قبول اعضاء کمیسیون م. ب. ولی در خصوص بارداری می‌تواند برای نامبرده مشکل ایجاد نماید و اصولا به اینگونه بیماران توصیه می‌گردد که به علت خطرات بالقوه برای مادر از بارداری خودداری نمایند. 3 - بیماری مذکور جزء بیماری های شایع نمی‌باشد و میزان شیوع آن بین خانم ها 3 درصد است. 4 - به اینگونه بیماران توصیه بارداری نمی گردد چون امکان قطع دارو نمی‌باشد و ماهیت این بیماری این است که علی‌رغم درمان یک ماهیت در حال پیشرفت دارد و احتمال سرایت به سایر اعضاء بدن دارد.»; دادگاه برای اخذ توضیح از طرفین و بررسی نحوه اطلاع خواهان از بیماری زوجه و تاریخ آن و اینکه رعایت فوریت در اعلام فسخ شده یا خیر مقرر نموده است دفتر وقت رسیدگی تعیین و طرفین دعوت شوند و مفاد نظریه کارشناس پزشکی قانونی به آنان ابلاغ شود وکیل ز. د. ل. ای گفته رعایت فوریت عرفی اعلام فسخ نکاح شده است و دادخواست پس از آگاهی موکل از بیماری زوجه تقدیم شده و از این جهت در رسیدگی های بدوی ایرادی از سوی ت. ن. خ. به عمل نیامده است وکیل ت. ن. خ. در جلسه دادرسی مورخ 11/3/93 گفته است ب. ت. ب. اقرار خ. د. ج. که ایشان دو هفته قبل از موکل از بیماری همسرش مطلع شده است در صورتی که اظهارات وکیل وی بر خلاف اظهارات اوست و اینکه جهت اثبات کذب این ادعای وکیل ت. ن. خ. تقاضای استماع شهادت مادر موکل م. ا. ب. ت. ب. آگاهی اینجانب از سوابق دفترچه های درمانی تا قبل از سال 1385 امکان استفاده دفترچه درمانی دیگران توسط شخص ثالث امکان‌پذیر بود که محتمل است نامبردگان از دفترچه مادر موکل برای مراجعه به پزشک استفاده کرده باشند جای بسی تامل است که این موضوع چرا د. ا. م. از جانب ت. ن. خ. و وکیل ایشان مطرح شده است. تقاضای استماع شهود موکل آقای س. و م. و پدر موکل و الف. م. ا.. در این جلسه وکیل ت. ن. خ. گفته است آشنایی مادر موکله با مادر ت. ن. خ. از سال 82 تا زمان عقد موجب شده تمامی موارد موکله را به وی بیان داشته است آزمایش انجام شده راجع به موکله با استفاده از دفترچه مادر ت. ن. خ. صورت گرفته که حتی ایشان نیز در آزمایشگاه حضور داشته است و کاملا در جریان عوارض و آزمایشات موکله بوده است که این آزمایش نیز به‌نام مادر ت. ن. خ. خانم م. ثبت شده است ا. د. ج. حاضر است تحقیق از ایشان م. ا. دادگاه چون وکلای زوجین نظر بر تجدید جلسه جهت احتمال سازش داشته اند مقرر نموده است وقت احتیاطی تعیین شود با اعلام نتیجه پرونده به نظر برسد وکیل ز. د. ل. ای از عدم موافقت زوج با سازش و قبول مبلغ پیشنهادی وی را برای مصالحه در برگ 159 پرونده در تاریخ 8/4/93 خبر داده است دادگاه با اعلام ختم دادرسی به شرح دادنامه --- ضمن مقدمه ای که از سیر دادرسی در پرونده تا ارجاع مجدد پرونده جهت رسیدگی مجدد به آن شعبه مرقوم داشته است بدین‌شرح انشاء رای نموده است: کمیسیون پزشکی قانونی مشروحا وضعیت بیماری ت. ن. خ. خانم ر.و. را تشریح و اظهارنظر نسبت به نامه 1039 مورخه 27/8/92 این دادگاه را طبق پاسخ شماره 9/3/57 مورخ 20/9/92 چنین اعلام نموده است - بیماری لوپوس یک بیماری سیستم ایمنی بدن است که می‌تواند قسمت های مختلفی از بدن را درگیر کند (شامل پوست، مفاصل، قلب، ریه، خون، کلیه ها و مغز) 2 - در مورد نظریه 4342 مورخ 13/9/91 توسط پزشکی قانونی ملایر گزارش گردیده مربوط به اعضاء کمیسون نمی‌باشد و در مورد قسمت اول آن که درمان قطعی ندارد و با درمان دارویی لازم قابل کنترل م. ب. و واگیردار نمی‌باشد، مورد قبول اعضاء کمیسیون م. ب. ولی در خصوص بارداری می‌تواند برای نامبرده مشکل ایجاد کند و اصولا به این گونه بیماران توصیه می‌گردد به علت خطرات بالقوه برای مادر از بارداری خودداری نماید. 4 - در خصوص بارداری همچنان‌که اشاره گردید معمولا به این‌گونه بیماران توصیه بارداری نمی گردد. زیرا برای مادر خطر جانی وجود دارد و در صورت باردار شدن علی‌رغم احتمال ایجاد ناهنجاری و خطر تراتوژن بودن داروها برای جنین به علت خطر جانی برای مادر امکان قطع دارو مقدور نمی‌باشد در ضمن ماهیت این نوع بیماری این گونه است که علی‌رغم درمان ماهیت در حال پیشرفت دارد و احتمال سرایت به سایر اعضاء وجود دارد.»; و ب. ت. ب. اینکه علی الاصول توانایی باردار شدن زوجه از جمله اوصافی است که اگرچه در عقد نکاح تصریح نمی شود ولی از جمله اوصافی است که در عقد نکاح توافق مبتنی بر آن واقع می‌شود و در وضعیت پرونده که پس از بررسی کارشناسی این مهم معلوم گردیده است، قاعدتا معترض از موضوع بیماری زوجه مطلع نبوده و این حق پس از اطلاع برای ایشان به وجود آمده است با در نظر گرفتن مبانی استدلال مذکور در دادنامه صادره از دیوان‌عالی‌کشور (شعبه هشتم) دادگاه اعتراض را وارد و موجه دانسته و مستندا به ماده 1128 قانون مدنی و مواد 515 و 519 و 358 و 397 قانون آیین دادرسی مدنی ضمن نقض دادنامه تجدیدنظر خواسته حکم به فسخ نکاح مندرج در سند ازدواج مستند خواهان و همچنین حکم محکومیت ت. ن. خ. به پرداخت مبلغ 105000 ریال بابت هزینه دادرسی مرحله بدوی د. ح. ت. ن. خ. صادر و اعلام می دارد. اکنون از این رای وکیل ز. ف. خ. نموده است که هنگام شور لایحه وی با گزارش پرونده قرائت می‌شود. رای شعبه دیوان عالی کشور ن. ب. ا. حسب نظریه کمیسیون پزشکی قانونی خانم ر.و. مبتلا به بیماری لوپوس که یک بیماری سیستم ایمنی بدن است که دارای آثار خطرناک و بالقوه برای وی و در صورت باردار شدن برای جنین وی دارد و در زمان وقوع عقد زوجیت فی مابین ابتلاء مشارالیها به بیماری مذکور محرز بوده است و دلایل کافی بر این امر که زوج از وجود این بیماری او در زمان عقد مطلع بوده است ارائه نشده است و چون این بیماری عمدتا برای شخص زوجه دارای خطرات احتمالی در آینده است لذا وجود این بیماری بر فقدان سلامتی زوجه که سلامتی نسبی وی یکی از اوصاف مقصود ایشان هنگام عقد زوجیت عرفا محسوب بوده دلالت داشته است و زوج از وجود آن در زمان عقد مطلع نبوده است و قبل از مراسم ازدواج رسمی و عرفی و مقاربت و نزدیکی با زوجه از این بیماری و نوع آن مطلع شده است و اعلام فسخ نکاح از سوی او در فرجه متعارف صورت گرفته است بنابراین رای فرجام خواسته که با موازین قانونی و محتویات پرونده بلااشکال صادر گردیده است صائب و موجه و منطبق بر موازین قانونی بوده و از حیث رسیدگی های معموله در پرونده ایراد و اشکالی بر رای صادره که موجبات نقض آن را فراهم سازد مترتب نمی‌باشد. مستندا به ماده 370 قانون آیین دادرسی مدنی رای فرجام خواسته ابرام می‌گردد. ئیس شعبه --- دیوان‌عالی‌کشور - مستشار- عضو معاون عبّاسیان - ناصح - کریمپور نطنزی