مالکیت مافی‌الذمه

به جمع رابطه مثبت و منفی تعهد در یک شخص، مالکیت مافی الذمه گویند. به نظر برخی از حقوقدانان، حصول مالکیت ما فی الذمه ، از نظر عقلی محال است، اما به موجب ماده ۳۰۰ قانون مدنی : «اگر مدیون ، مالک مافی‌الذمهٔ خود گردد ذمهٔ او بری می‌شود، مثل این که اگر کسی به مورث خود مدیون باشد پس از فوت مورث، دین او به نسبت سهم‌الارث ساقط می‌شود.» قانون مدنی ، از مالکیت مافی‌الذمه به عنوان یکی از اسباب سقوط تعهدات نام برده است. به نظر برخی از حقوقدانان، حصول مالکیت مافی الذمه، قهری نبوده و ارادی می‌باشد، و به نظر برخی دیگر، مالکیت ما فی الذمه به صورت قهری تحقق می‌یابد. عناصر مالکیت ما فی الذمه عبارتند از: - رابطه بین بدهی و طلب. - بازگشت طلب به مدیون یا ورود آن به مایملک وی. - دین مورد نظر، دین محض باشد؛ به عنوان نمونه، موضوع اوراق بهادار نباشد، زیرا اوراق قرضه و اوراق بهادار، دین محض نبوده و کالا محسوب گردیده و مورد مبادله واقع می‌گردند، لذا نمی‌توانند موضوع مالکیت ما فی الذمه قرار گیرند. منبع: آموزه‌های حقوق مدنی تعهدات، مجمع علمی و فرهنگی مجد، 1391 · فرهنگ عناصرشناسی (حقوق مدنی، حقوق جزا)، گنج دانش، 1382 · ماده 264 قانون مدنی · آیین دادرسی مدنی (جلد اول) (دوره پیشرفته)، دراک، 1389