مفهوم اصحاب دعوا و ارتباط آن با سمت شخصی غیر از اطراف

۲ – مفهوم اصحاب دعوا و ارتباط آن با سمت شخصی غیر از اطراف دعوا اصیل) نکته مهمی که در نظام اقامه دعوا و دادرسی به چشم می خورد عنوان اصحاب دعوا و شمول آن بر اشخاصی است که در ماهیت و بیشتر دارای سمت در طرح یا دفاع از دعوا هستند. در وهله نخست و مفهوم اولیه مراد از اصحاب دعوا اشخاصی است که یکی از اطراف دعوا را تشکیل می دهد؛ مانند خواهان و خوانده ولی نمایندگان قانونی و قراردادی آنها اصولاً در این مفهوم نمی گنجند و نباید تحت شمول عنوان اصحاب دعوا در آیند. با این وصف ماده ۵۲ ق.آ.د.م حاوی عبارت و متضمن حکمی است که قاعده پیش گفته را متأثر می سازد و چهره ای دیگر از اصحاب دعوا به نمایش میگذارد. به موجب این من قانونی در صورتی که هر یک از اصحاب دعوا عنوان قیم یا متولی یا وصی یا مدیریت شرکت و امثال آن را داشته باشد، در دادخواست باید تصریح شود. همانطور که از متن این نص قانونی بر می آید و به صراحت بیان حکم میکند از اشخاصی که دارای سمت نمایندگی قانونی و قراردادی هستند مانند قیم محجور متولی موقوفه وصی متوفی در ماده ۳۳۸ ق.آ.د. اگر سمت یکی از اشخاصی که به عنوان نمایندگی از قبیل ولایت یا قیمومت و یا وصایت در دعوا دخالت داشته اند قبل از انقضای مدت تجدید نظر خواهی زایل گردد مهلت مقرر از تاریخ ابلاغ حکم یا قرار به کسی که به این سمت تعیین میشود شروع خواهد شد و اگر زوال این سمت بواسطه رفع حجر باشد آنها اصیل در دعوا هستند. این امر در حالی است که اصیل در دعوا خواه خواهان یا خوانده، و بنابراین نمیتوان در کنار اصیل دعوا خواهان یا خوانده)، از اشخاصی که دارای سمت نکته ای که در ماده ۵۲ ق..د.م، توجه را به خود جلب میکند فقدان عنوان وکیل» است. این امر در حالی است که سایر اشخاص دارای سمت که به عنوان نماینده قانونی و قراردادی عمل میکنند نامشان در این مستند قانونی آمده و از آنها به عنوان اصحاب دعوا یاد شده و فقط نام وکیل در میان آن اسامی دیده نمی شود. نگارنده بر این باور است که علت این تفاوت را باید در نمایندگی مستقیم این اشخاص در مقایسه با وکیل یافت؛ اشخاصی که به عنوان اصیل از سوی افرادی مانند قیم، متولی وصی یا مدیر و امثال آن نمایندگی میشوند یا دارای وجود اعتباری مانند شخصیت حقوقی هستند و یا به علت عارضه حجر مولی علیه یا محجور بدون حضور نمایندگان دارای سمت قادر به حضور فیزیکی و دفاع از حقوق خود نیستند. به همین جهت نیز قانونگذار از نمایندگان و صاحبان سمت یاد شده در ماده ۵۲ ق.آ.د.م به عنوان اصحاب دعوا یاد کرده است؛ گو این که حقوق اشخاص نمایندگی شده مستقیماً توسط این نمایندگان اصحاب دعوا)، اعمال و اجرا میشود. در حالی که چنین رابطه مستقیمی را میان وکیل و موکل نمی توان دید؛ زیرا برخلاف اشخاص نمایندگی شده مانند محجور موقوفه، ترکه شرکت و غیره که اساساً و بدون حضور نماینده قانونی و منصوب خویش مانند قیم، متولی وصی، مدیر شرکت و غیره قادر به دفاع و اعمال حقوق خویش نیستند موکل اگر شخص حقیقی رشید و غیر رشید یا شخص حقوقی با نمایندگی قانونی مانند قیم و مدیر شرکت هم باشد، بدون حضور وکیل میتواند با حضور نماینده دارای سمت خود یعنی اصحاب دعوای مقرر در ماده ۵۲ ق.آ.د.م، از حقوق خود دفاع کند و آن را اعمال نماید. به همین علت است که نام وکیل در شمار افراد موضوع نیامده و محسوب نشده است.