نظریه شورای نگهبان به شماره ۲۶۳۹ مورخ ۱۳۶۷/۸/۴ — نظر دکتر کاتوزیان شفعه

نظریات مشورتی اداره حقوقی قوه قضائیه در خصوص موضوع مورد بحث ۱-۷ - نظریه شماره ۷/۲۶۴۴ مورخ ۱۳۸۰/۳/۱۷: .. ب. ت. ب. نظریه شماره ۲۶۳۹ مورخ صحت آن را احراز و وصیت نامه را تنفیذ نماید، اگر زیاده بر ثلث نباشد، نسبت به کلیه اشخاص ذی نفع و چنانچه زائد بر ثلث باشد، در قسمت مازاد فقط نسبت به کسانی که آن را تنفیذ نموده اند نافذ خواهد بود.» -۲- نظریه مشورتی شماره ۷/۹۹/۱۱۱۹ مورخه ۱۳۹۹/۱۰/۱۴: مادامی که حکم قطعی بر تنفیذ وصیت نامه تملیکی عادی صادر نشده باشد، اعم از اینکه تا ثلث ترکه باشد، یا بیش از آن دادگاه رسیدگی کننده به دعوای تقسیم نمی تواند در دعوای تقسیم ترکه به آن ترتیب اثر دهد. دیگر اینکه برابر ذیل ماده ۲۹۱ قانون امور حسبی اشخاص ذی نفع در ترکه به صحت وصیت اقرار کنند بدیهی است در صورتی که خوانده ذی نفع وصیت برابر مقررات دعوای تنفیذ وصیت نامه را به عنوان دعوای متقابل طرح کند، دادگاه وفق مقررات دعوای تقسیم ترکه و تنفیذ وصیت نامه رسیدگی می کند. - - نظریه شماره ۷/۹۷/۱۵۶۷ مورخ ۱۳۹۷/۵/۱۷: ... در مقام رسیدگی به دعوای تأیید وصیت نامه عادی دادگاه مبادرت به ارزیابی ترکه و تعیین ثلث آن نمیکند و حکمی نیز که در این مقام صادر میکند اعلامی است و جنبه اجرایی ندارد. سؤال چنانچه موصی قبل از فوت خود سهم الارث کلیه وراث را تقسیم کرده باشد که بعضاً با عنوان صلح نامه تنظیم میشود، ولی اثر آن را معلق به فوت کند و همه وراث ذیل آن را امضا نمایند این نوشته چه اثر حقوقی دارد؟ نظر دکتر کاتوزیان شفعه، وصیت ارث شماره ۱۰۵) از مفاد ماده ۲۹۱ قانون امور حسبی بر می آید که اقرار به صحت وصیت باید بعد از فوت باشد زیرا پیش از فوت وارثان ذی نفع به معنای واقعی نیستند و حقوق احتمالی آنان برای تحقق عنوان مزبور کافی نیست. پس اگر وصیت نامه ای به خط یکی از وارثان و با امضای موصی نوشته شود و وارثان نیز آن را امضا کنند، چنین ورقه ای به عنوان وصیت نامه در دادگاه پذیرفته نیست. نظر دکتر صفایی وصیت ارث شفعه شماره ۶۲) - امضای ذیل وصیت نامه به عنوان شهود نیز تنفیذ وصیت نامه به شمار نمی آید. در تأیید این نظر دادنامه شماره ۰۰۲۳ مورخ ۱۳۹۵/۱/۲۵ شعبه ۵۶ دادگاه تجدید نظر استان تهران مقرر کرده است: چنانچه ورثه زیر وصیت نامه را به عنوان شاهد امضا کرده باشند، این امر به منزله تنفیذ وصیت زائد بر ثلث نبوده و وصیت نامه از این جهت نیازمند تنفیذ مجدد است.» نظر دکتر … شفعه شماره ۶۲) - امضای ذیل وصیت نامه به عنوان شهود نیز تنفیذ وصیت نامه به شمار نمی آید. در تأیید این نظر دادنامه شماره ۰۰۲۳ مورخ ۱۳۹۵/۱/۲۵ شعبه ۵۶ دادگاه تجدید نظر استان تهران مقرر کرده است: چنانچه ورثه زیر وصیت نامه را به عنوان شاهد امضا کرده باشند، این امر به منزله تنفیذ وصیت زائد بر ثلث نبوده و وصیت نامه از این جهت نیازمند تنفیذ مجدد است.» اما به نظر میرسد در مقام تفسیر رابطه حقوقی ایجاد شده این گونه نیز می توان گفت اولاً، حتی اگر عنوان آن را تقسیم نامه یا صلح نامه نهند این نوشته منبعث از مواد ۸۲۶ و ۸۲۷ و ۸۲۹ و ۸۳۸ قانون مدنی چون اثر مرقومه معلق به فوت شده است در حکم وصیت م. ب.. ثانیا به دلالت ماده ۸۳۴ به بعد قانون مدنی، اگر هم تقسیم نامه یا درواقع وصیت نامه برخلاف قواعد ارث و یا مازاد بر ثلث باشد، امضای ذیل آن توسط وراث را باید تنفیذ وصیت مازاد بر ثلث تلقی نماییم. هر یک از وراث حق خواهند داشت تا زمان فوت موصی از اذن خود عدول کنند، زیرا تنفیذ وصیت تا قبل از فوت موصی قابل پذیرش است اما پس از فوت او قابلیت رد ندارد. مگر اینکه مسبوق به قبول نباشد که در فرض ما قبلاً آن را قبول کرده است. تنفیذ وصیت توسط برخی از وراث چه حکمی دارد؟ به دلالت رأی وحدت رویه شماره ۵۴ مورخ ۱۳۵۲/۱۰/۱۳ وصیت نامه عادی در سهم وراثی که آن را تصدیق کرده اند نافذ است و عدم تصدیق بعضی از وراث مانع نفوذ و اعمال وصیت در سهم وراثی که آن را قبول کرده اند نمی شود. ۱۰ آیا حجر موصی پس از وصیت موجب بطلان وصیت میشود؟ آنچه در این باره اهمیت دارد اهلیت موصی در زمان انشای وصیت است، نه پس از آن. اما اینکه آیا قیم او میتواند از وصیت عدول کند یا خیر به نظر می رسد چنانچه غبطه و صلاح محجور این گونه ایجاب نماید اشکال قانونی متصور نیست؛ زیرا همان طور که موصی می تواند در زمان حیات از وصیت خود رجوع کند قیم نیز این حق را داشته باشد، چراکه رعایت صلاح و غبطه محجور جزو وظایف اصلی او است. ۱۱- محروم نمودن برخی وراث از ارث اگر کسی به موجب وصیت یک یا چند نفر از ورثه خود را از ارث محروم کند، وصیت مزبور نافذ نیست ماده ۸۳۷ قانون مدنی، زیرا مخالف قواعد آمره و نظم عمومی است.