اعتبار شروط بنایی در نکاح

رأی خلاصه جریان پرونده خواهان دادخواست خود به خواسته فسخ نکاح را به دادگاه خانواده قم تقدیم و در توضیح خواسته اعلام کرده است، زوج در مراسم خواستگاری و حین انجام مقدمات عقد خود را فاقد هرگونه ازدواج و اقدام جهت همسر معرفی نموده اکنون پس از ثبت عقد نکاح کاشف به عمل آمده که ایشان قبل از من ازدواج دیگری نیز داشته که به خاطر سوءرفتار و معاشرت منجر به متارکه شده است فلذا بدین علت تقاضای صدور حکم بر فسخ ازدواج و نکاح به سبب تخلف از مورد (توافق) زوجین ضمن عقد نکاح را دارم. رسیدگی به شعبه نوزدهم دادگاه خانواده قم ارجاع گردیده است دادگاه پس از دستور تعیین وقت رسیدگی و دعوت طرفین در تاریخ 1393/3/18 با حضور خواهان و وکیلش و وکیل خوانده تشکیل جلسه داده است وکیل خواهان ضمن تکرار خواسته ب. ش. د. تقدیمی به استناد ماده 1128 قانون مدنی تقاضای فسخ نکاح و مطالبه خسارات وارده را نموده است. دادگاه خطاب به خواهان و وکیل م. و.: س- آیا موضوع فوق را در شب خواستگاری یا بله برون در جمع مطرح کردند و خواهان این موضوع را از زوج سؤال کردند مثلاً شرط کردند که باید خوانده که می‌خواهد وصلت کند سابقه‌ای که توضیح دادید نداشته باشد؟ ج- خواهان اظهار کرد بله من از زوج سؤال کردم که شما قبلاً ازدواج نکردید؟ گفت نه و الّا من با او ازدواج نمی‌کردم... وکیل مدافع خوانده اظهار کرده است اتفاقاً قبل از خواستگاری مطرح کردند و خواهان و خانواده او مطلع بودند شهود دارند مانند خانواده زوج. دادگاه خطاب به خواهان: برفرض که شما خواهان در شب خواستگاری موضوع را مطرح کرده بودید و زوج کتمان کرده بود آیا این موضوع را ب. ت. ب. مفاد ماده 1128 قانون مدنی در حین انعقاد عقد نکاح و خواندن صیغه عقد حالا توسط هرکسی جاری شده است صریحاً یا به صورت صفت یا مبنیاً بر تقاول قبلی خوانده بودند و این موازین را رعایت کرده بودند ج- وکیل مدافع خواهان اظهار کرد عاقد بعد از یقین از توافق حاصله فی‌مابین زوجین اقدام به اجرای صیغه عقد کرده و در مفاد توافق فی‌مابین زوجین اصلاً عاقد دخالت نکرده است. خواهان هم گفت همان‌طورکه حاج آقای … من توضیح دادند عاقد آن شرایط را در عقد مطرح نکردند چون وقت تمام شد. وکیل مدافع ز. ط. ل. جداگانه‌ای اظهار داشته است موکل هیچ‌یک از ادعاهای زوجه را قبول ندارد موکل در جلسه خواستگاری و هم قبل از آن و خانواده ایشان هم به زوجه و هم به خانواده ایشان گفته و هیچ کتمان و تدلیس در کار نبوده است. حق فسخ فوری است زوجه بنا به اقرار خود حدود 9 ماه از زندگی عقد بسته و نامزد بوده‌اند و حدود 8 ماه بعد از عقد هم زندگی مشترک را شروع کرده‌اند و حدود 4 ماه است که اختلاف دارند ب. ت. ب. اینکه زوجه لیسانس حقوق قضائی دارند کاملاً آگاه به شرائط و مرور زمان فسخ بوده‌اند، ازدواج قبلی ایشان (زوج) صرفاً عقد محضری بوده و بدون انجام عمل مواقعه که پس از جاری شدن صیغه طلاق از شناسنامه موکل پاک گردیده است و عقد ناموفق نیز از نظر عرف از وصف کمال مرد نمی‌کاهد وکیل زوجه اسامی تعدادی افراد حاضر در جلسه خواستگاری و عقد را به‌عنوان گواه معرفی و از دادگاه درخواست کرده است شهادت آنان را در خصوص اشتراط عدم ازدواج قبلی زوج استماع نماید دادگاه در تاریخ 1393/3/19 تشکیل جلسه داده و پس از تحت نظر قرار دادن پرونده ختم رسیدگی را اعلام و طی دادنامه شماره 315 خلاصتاً به شرح زیر اقدام به صدور رأی نموده است:...صرف‌نظر از اینکه تدلیس وجود داشته باشد و خواهان فسخ عقد بلافاصله عقد را فسخ کند و بعداً فسخ توسط دادگاه تنفیذ گردد، اعمال فسخ شرائط (و) چارچوب مشخص دارد که اگر بعد از تقاول و گفتگوی قبلی طرفین که قصد وصلت دارند و قبل از انعقاد عقد شرط یا شرایطی که در نظر دارند مطرح می‌کنند به لحاظ اینکه بعداً بتوانند اعمال فسخ در عقد بنمایند باید در متن عقد توسط عاقد رعایت و به صورت شرط صریح یا به صورت صفت و یا به صورت شرط بنایی درج کنند و در غیر این‌صورت ولو تدلیس هم وجود داشته باشد هیچ‌طرف نمی‌توانند اعمال فسخ نماید ن. ب. ا. بدون لحاظ شرط در متن عقد گویی شرطی وجود نداشته تا تخلف از شرط تصور شود و لذا خواهان ن. ب. ا. شرائط را رعایت نکردند، نمی‌تواند از فسخ جهت انحلال عقد نکاح در مانحن فیه استفاده کند بنابراین دادگاه خواسته خواهان را منطبق با موازین ندانسته و مستنداً به ماده 1128 و 1257 قانون مدنی حکم به بی‌حقی خواهان صادر و اعلام می‌نماید با تجدیدنظرخواهی خواهان پرونده در شعبه پنجم دادگاه تجدیدنظر استان قم رسیدگی و طی دادنامه فرجام‌خواسته رأی بدوی برابر مقررات و موازین قانونی تشخیص و به علت عدم ارائه دلیل از ناحیه ت. ن. خ. به استناد ماده 358 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی با رد تجدیدنظرخواهی دادنامه بدوی تأیید گردیده است سپس بر اساس فرجام‌خواهی زوجه پرونده به دیوان‌عالی کشور ارسال و جهت رسیدگی به این شعبه ارجاع گردیده است لوایح فرجامی هنگام شور قرائت خواهد گردید. رأی شعبه دیوان عالی کشور دادنامه شماره 468 مورخ 1393/5/19 صادره از شعبه پنجم دادگاه تجدیدنظر استان قم که بر اساس آن دادنامه شماره 00404 مورخ 1393/3/19 صادره از شعبه نوزدهم دادگاه عمومی حقوقی که متضمن رد خواسته خانم س.م. دائر بر فسخ نکاح به‌طرفیت آقای م.ر. تأیید گردیده است به شرح زیر واجد اشکال است 1- تصریح یا درج یا ذکر شرط یا شرط بنایی در عقد موضوعیت ندارد، صرف اینکه متعاقدین ضمن گفتگو و تقاول قیود و شرائط خود را مطرح نموده و به توافق برسند و از عاقد بخواهند عقد را بر مبنای توافق انجام شده جاری نماید در تنجیز شرط کافی است و اطلاع عاقد از مفاد شروط و توافق بین طرفین ضرورتی ندارد. و اینکه خواهان و وکیل وی بیان داشته‌اند عاقد در مفاد توافق زوجین اصلاً دخالتی نکرده و آن شرائط را در عقد مطرح ننموده است. در رد دعوی کفایت نمی‌نماید. بلکه ضرورت داشت دادگاه محترم در خصوص ماهیت و کیفیت طرح شرائط و اجرای عقد از متعاقدین و عاقد و افراد حاضر در جلسه خواستگاری و اجرای عقد تحقیقات کافی به عمل آورده تا در صورت احراز لحاظ شرط مورد خواسته در گفتگو و تقاول انجام شده بین طرفین و درخواست از عاقد مبنی بر اجرای صیغه عقد بر مبنای توافق انجام شده اقدام به انشاء رأی نماید لذا به لحاظ نقائص مذکور به استناد بند 5 ماده 371 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی دادنامه فرجام‌خواسته نقض و به استناد بند الف ماده 401 همان قانون رسیدگی مجدد به دادگاه صادرکننده رأی منقوض ارجاع می‌گردد. رئیس و عضو معاون شعبه 15 دیوان‌عالی کشور قدیانی- شریفی فهرست خلاصه جریان پرونده شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی