تجدیدنظرخواهی از حکم حجر

تجدیدنظرخواهی از حکم حجر خ. م.: در تاریخ 15 آذر 1393، حکمی در خصوص درخواست صدور حکم حجر برای فردی صادر شد. درخواست مذکور به استناد گواهی اهالی محل و نظریه پزشکی قانونی مطرح گردید. در این راستا، مدعی اظهار داشت که فرد مورد نظر به دلیل زوال عقل و ناتوانی در اداره امور خود، محجور است. دادگاه با ارجاع فرد به پزشکی قانونی، نظریه‌ای مبنی بر ابتلای وی به درجات شدید زوال قوای مغزی دریافت کرد و در تاریخ 24 خرداد 1393، حکم حجر وی را از تاریخ 18 خرداد 1393 صادر نمود. پس از ابلاغ این حکم، در ابتدا اعتراضی به آن صورت نگرفت، اما در تاریخ 28 خرداد 1393، لایحه‌ای به دادگاه تجدیدنظر ارائه و درخواست بررسی مجدد تاریخ شروع حجر شد. شعبه پنجم تجدیدنظر استان البرز، با عدم پذیرش ایرادات مطرح شده، حکم بدوی را تایید کرد. در ادامه، درخواست فرجام‌خواهی به دیوان عالی کشور ارائه گردید. دیوان عالی کشور با استناد به مواد 66 و 67 قانون امور حسبی، اعلام نمود که درخواست‌کننده به عنوان اعلام‌کننده حجر، حق تجدیدنظرخواهی نداشته و می‌بایست نسبت به تعیین قیم برای فرد مورد نظر اقدام می‌کرد. در نتیجه، رای تجدیدنظرخواسته نقض و پرونده برای رسیدگی قانونی به شعبه هم عرض ارجاع گردید. تاریخ دادنامه قطعی: 1393/09/15 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: بر اساس قانون امور حسبی، تجدیدنظرخواهی از حکم حجر صرفا از سوی قیم، شخص موردنظر و دادستان مسموع بوده و اعلام کننده حجر، حق تجدیدنظرخواهی ندارد. رای خلاصه جریان پرونده آقای م.ر. به طرفیت آقای م.ر. و ظاهرا دادستان هشتگرد، دادخواستی به خواسته صدور حکم حجر خ. ر. ا. مستند به گواهی اهالی محل سکونت خوانده که کردان خیابان... پلاک... اعلام شده است، دادخواستی به محاکم حقوقی هشتگرد تقدیم نموده است. در متن دادخواست، خ. ت. د. است: پدرمان پیر و سالخورده و از کار افتاده و بیمار م. ب.. حدود 10 سال است نسبت به امور روزانه و اموال، درک و حواس درستی ندارد و از نظر عقل و روان، ناتوان و محجور م. ب.. تقاضای رسیدگی و صدور حکم مورد درخواست است. پرونده به شعبه پنجم حقوقی هشتگرد ارجاع شده است. دادگاه خوانده را جهت معاینه و تشخیص حجر و اینکه آیا وی توانائی امور خویش را دارد یا خیر؟ به پزشکی قانونی شهرستان ساوجبلاغ معرفی نموده است. در برگ 11 پرونده، نظریه پزشکی بدین شرح اعلام شده است؛ گواهی اول:«صاحب تصویر فوق معاینه و مصاحبه شد. نامبرده در حال حاضر مبتلا به درجات شدیدی از زوال قوای عالیه مغزی است و توانائی اداره امور خود را ندارد. ب. ت. ب. عدم ارائه مستندات بالینی، تاریخ شروع این وضعیت از تاریخ معاینه تعیین می‌گردد.»; در تاریخ 24/3/93 در وقت فوق العاده، دادگاه با حضور خواهان و خوانده آقای م.ر. فرزند ص. وارد رسیدگی شده است. خ. گ. ا.: خوانده قدرت اداره اموال خود را ندارد. متولد 1308 م. ب.. صدور حکم حجر وی مورد درخواست است. چون به لحاظ کهولت سن، توانائی و توان عقلی خویش را تقریبا از دست داده است. دادگاه خطاب به خوانده: چند تا فرزند دارید و اسامی آنها چیست؟ پاسخ داده است: نمی دانم چند تا بچه دارم و دختر ندارم و نوه هم ندارم. در این موقع خ. گ. ا.: هم دختر دارد و هم نوه، ولی حواس ندارد و نمی تواند بگوید. در مورد شغلش گفته است: 50 - 60 سال است که در حال خوردن و خوابیدن می باشم و قبل از آن رعیت بودم. در جواب سوال دادگاه بر اساس مندرجات صورت جلسه ی دادگاه گفته است: زمینی ندارم. خانه ندارم. ماشینی ندارم. خواهان نیز اظهار داشته است: همه چیز دارد، ولی حواس ندارد که بیان کند. نماینده دادستان که در جلسه حضور داشته است، اظهار داشته ب. ت. ب. مصاحبه حضوری و نظر پزشکی قانونی، با صدور حکم حجر وی موافقم. دادگاه با اعلام ختم دادرسی، طی دادنامه --- در تاریخ 24/3/93 بدین شرح پس از مقدمه ای که از سیر دادرسی و اظهارات خواهان و متن دادخواست او و نیز مصاحبه انجام گرفته شده با او در محضر دادگاه، با حضور نماینده دادستان و خواسته خواهان که صدور حکم حجر خوانده، پدرش، به لحاظ زوال عقلی وی بوده و نیز نظریه پزشکی قانونی که طی نامه شماره 31/2/3/9671 حکایت از حجر خوانده داشته و بر عدم توانائی اداره امورش در حال حاضر حکایت دارد و اعمال خ. د. ج. دادرسی 24/3/93 این دادگاه، موید نظریه مذکور است؛ مستندا به ماده 1207 قانون مدنی، حکم حجر آقای م.ر. فرزند ص. به لحاظ ابتلاء به درجات شدید زوال قوای عالیه مغزی از تاریخ 18/3/93 که نظریه پزشکی قانونی اعلام شده است، صادر نموده است. از این رای که در همان روز به خواهان ابلاغ شده، وی که در دادخواست خواهان بوده گفته است اعتراض ندارد (برگ 15 پرونده)، لیکن در تاریخ 28/3/93 ، وی طی لایحه ای (برگ 21 پرونده)، تجدیدنظرخواهی نموده است. در متن لایحه ی وی که منضم به دادخواست تجدیدنظرخواهی ازسوی او با استشهادیه ای که دلالت بر زوال عقل پدرش دارد، گفته است چون محجوریت پدرم احراز گردیده ولی بر اساس مدارک و مستندات غیر قابل انکار، حداقل 8 سال است که نامبرده مبتلا به درجات شدید زوال عقل عالیه عقلی م. ب. که گواهی پزشکان معالج وی، که تصویر آن پیوست است، موید این امراست. لذا نقض دادنامه بدوی در آن بخش که حکم حجر از تاریخ 18/3/93 صادر گردیده مورد درخواست است و درخواست جلب نظر کارشناس پزشکی قانونی م. ا.. در تاریخ 6/5/93 دادگاه تجدیدنظر استان البرز شعبه پنجم که پرونده جهت رسیدگی به آن شعبه ارجاع شده است، بدین شرح در مقام تجدیدنظرخواهی او انشاء رای نموده است: «در خصوص تجدیدنظرخواهی آقای م.ر. نسبت به دادنامه شماره --- صادره از شعبه --- دادگاه عمومی حقوقی هشتگرد مندرج در کلاسه --- که به موجب آن حکم به حجر آقای م.ر. از تاریخ 18/3/93 صادر شد و در مهلت مقرر قانونی مورد اعتراض ت. ن. خ. واقع و طی لایحه اعتراضیه ارسالی تقاضای تجدیدنظرخواهی نموده، با بررسی محتویات پرونده و لایحه اعتراضیه اعتراض تجدیدنظرخواه، ب. ت. ب. اینکه ت. ن. خ. اعتراض و ایراد یا دفاع موثری که موجبات نقص دادنامه معترض ٌعنه را فراهم سازد، ارائه ننموده و ایرادات ابرازی، در حدی نیست که فعل یا خدشه در ارکان آن ایجاب نماید، از طرف دیگر دادنامه تجدیدنظرخواسته نیز با رعایت اصول و قواعد دادرسی صادر و فاقد ایراد یا اشکال عمده بوده در نتیجه موضوع، مشمول هیچ یک از جهات مندرج در ماده 348 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379 نبوده، لذا ضمن رد تجدیدنظرخواهی به تجویز ذیل ماده 358 قانون مارالذّکر، دادنامه تجدیدنظرخواسته را تایید می‌نماید.»; برابر ماده 27 قانون امور حسبی، تصمیم دادگاه در امور حسبی قابل پژوهش و فرجام نیست، جز آنچه در قانون تصریح شده است. ماده 57 در مورد صدور حکم حجر پس از هرگونه تحقیقات لازم توسط دادگاه است. وفق ماده 65 ، قبل از قطعی شدن حکم حجر اقدام به تعیین قیم می‌گردد. در ماده 66 ، دادگاه قیم را دارای حق تجدیدنظرخواهی از تصمیمات دادگاه دانسته است، از جمله راجع به حکم حجر. ماده 71 ، در مورد ابتدای تاریخ حجر که بر دادگاه معلوم شده، گفته است باید در حکم خود قید نماید؛که در تاریخ 10/6/93 به آقای م.ر. ابلاغ حضوری دربرگ 4 پرونده 930424 شده است. وی طی دادخواست ثبت شده، به شماره 58 - 23/6/93 فرجام خواهی کرده است و دادخواست فرجامی او به طرفیت پدرش اقامه شده است که هنگام شور، لایحه وی با گزارش پرونده قرائت می‌شود. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش آقای … و ملاحظه اوراق پرونده و نظریه کتبی آقای … دیوان عالی کشور، اجمالا مبنی بر صدور حکم شایسته ب. ت. ب. محتویات پرونده مورد تقاضاست. در خصوص دادنامه شماره --- تجدیدنظرخواسته مشاوره نموده، چنین رای می دهد: رای شعبه دیوان عالی کشور گرچه اعلام کننده حجر، بر اساس موازین قانونی و قانون امور حسبی، هر یک از منسوبین محجور مورد نظر می‌تواند باشد، لیکن پس از صدور حکم حجر یا رد آن، اعلام کننده سمتی برای اعتراض به رای ندارد؛ زیرا مواد 67 و 66 قانون امور حسبی، کسانی را که حق اعتراض به رای بدوی دارند، احصاء کرده است. فقط شخص مورد نظر و قیم و یا دادستان، حق تجدیدنظرخواهی را دارند. بنا به مراتب آقای م.ر. پس از صدور حکم حجر پدرش، چنانچه نسبت به تاریخ شروع حجر اعتراض داشت، چون وی سمت قانونی برای تقدیم دادخواست تجدیدنظرخواهی نداشته است، باید با مراجعه به سرپرستی دادسرای عمومی و انقلاب کرج، اقدام قانونی برای تعیین قیم برای پدر محجورش معمول می داشت تا در صورتی که وی قیم پدرش می شد، با داشتن سمت قانونی نسبت به تصحیح تاریخ شروع حجر محجور مندرج در رای صادره به دادگاه صادر کننده رای (دادگاه بدوی) دادخواست تصحیحی می داد. بنا به مراتب اعتراض او بر رای بدوی درحالی که سمت قانونی برای این اعتراض نداشته است، قابلیت استماع نداشته، رای فرجام خواسته که بدون توجه به مراتب ماهیتی صادر شده، مستندا به بند 5 و 10 ماده 84 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی، صحیح نبوده است؛ بلکه دادگاه محترم تجدیدنظر باید وفق ماده 89 قانون مرقوم، مبادرت به صدور قرار رد دعوی می کرد و مشارٌالیه را ارشاد قانونی برای پیشنهاد قیم برای محجور برای حفظ حقوق قانونی محجور و افراد ذینفع در موضوع می نمود. بنا به مراتب مستندا به بند 3 ماده 371 و بند ج ماده 401 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی، رای فرجام خواسته نقض و پرونده جهت رسیدگی قانونی به شعبه هم عرض دادگاه محترم صادرکننده رای منقوض، ارجاع می‌گردد. رئیس شعبه --- دیوان عالی کشور - مستشار - عضو معاون رازینی - ناصح - یکتن خدائی