درخواست فسخ نکاح به دلیل ضعف شدید بینایی زوجه

رأی خلاصه جریان پرونده پیرو گزارش قبلی این شعبه(26 دیوان عالی کشور) اجمالاً اینکه زوج آقای م. خ. فرزند م. طی دادخواست تقدیمی به ریاست محترم دادگاه عمومی بخش آباده طشک( استان فارس) به طرفیت خوانده همسرش خانم س. ک. فرزند م.خانه دار محل اقامت زوجین آباده طشک روستای ... تقاضای فسخ نکاح نموده و اظهار داشته در تاریخ1391/9/9 خوانده به عقد رسمی دائم این جانب درآمدو پس از وقوع عقد متوجه وجود نقص بینایی شدید وی شدم به طوریکه چشم راست وی کاملاً فاقد بینایی است ضمن اینکه خودش اقرار نموده که تن به عمل جراحی چشم داده مع الوصف توفیقی نداشته و خود و خانواده اش آنرا کتمان کرده اند و گفته گرچه در زمان عقد داشتن صفت خاصی در زوجه شرط نشد اما بدیهی است عقد مبتنیاً بر سلامت کامل زوجه واقع شده است لذا به استناد مواد1123 و 1124 و 1128 قانون مدنی تقاضای صدور حکم مبنی بر فسخ نکاح را نموده است و ز. د. ج. اولیه دادگاه گفته من اصلاً کتمان را قبول ندارم من به خانواده این آقا وخواهرش گفتم چشمم را عمل کرده ام و شعبه اول دادگاه عمومی بخش آباده طشک پس از تحقیقات انجام شده در دادنامه شماره01346-1391/11/5 ب. ت. ب. محتویات پرونده و توضیحات خوانده ن. ب. ا. عیوب زن که موجب فسخ نکاح م. ب. در ماده1123 قانون مدنی ذکر شده و موضوع پرونده از مصادیق آن نمی باشد لذا دعوی خ. ر. و. ندانسته و حکم به بطلان دعوی صادر نموده است که از ناحیه زوج مورد اعتراض واقع و تجدیدنظرخواهی نموده است لذا پرونده در شعبه22 دادگاه تجدیدنظر استان فارس مطرح و در دادنامه شماره00803-1392/7/14 تجدیدنظرخواهی را وارد دانسته است زیرا عقد ازدواج همیشه مبتنی بر سلامت طرفین از بیماری های غیر متعارف است و کاهش شدید بینایی عرفاً قابل اغماض نمی باشد و دفاعیات ت. ن. خ. مبنی بر اینکه عیب مزبور از عیوبی نمی باشد که در ماده1123 قانون مدنی به آن اشاره شده مسموع نمی باشد زیرا خواسته بدوی فسخ نکاح به استناد ماده1128 قانون مدنی است نه ماده مذکور در لایحه ت. ن. خ. و دفاعیات دیگر زوجه را که اظهار داشته جراحی چشم را به خانواده و خواهر زوج اعلام نموده است کافی ندانسته و بر فرض صحت ادّعای مطروحه کاهش شدید بینایی چشم از ت. ن. خ. مخفی گردیده که این موضوع قطعاً از موارد فسخ خواهد بود لذا دادنامه تجدیدنظرخواسته را نقض و حکم به فسخ نکاح طرفین صادر نموده است که از ناحیه زوجه با وکالت آقای ع.ق. ی م. مورد اعتراض و فرجام خواهی نموده است لذا پرونده به دیوان عالی کشور ارسال و به این شعبه (26 دیوان عالی کشور) ارجاع گردیده است و در دادنامه شماره00493-1393/12/9 اعتراض و فرجام خواهی را وارد و ضمن نقض دادنامه فرجام خواسته پرونده را به شعبه دیگر دادگاه تجدیدنظر ارجاع که در شعبه20 دادگاه تجدیدنظر استان فارس مطرح و در دادنامه شماره00307-1394/3/20 اجمالاً نوشته نظر شعبه26 دیوان عالی کشور صائب نبوده و دادنامه شماره0001346-1391/11/5 شعبه اول دادگاه عمومی حقوقی آباده طشک مخدوش م. ب. زیرا اولاً ب. ت. ب. نظر تعدادی از فقهای عظام خیار تخلف از شرط صفت در نکاح جاری م. ب. و اتفاقاً ظاهر عبارت ماده1128 قانون مدنی مفید این معناست که قانون مدنی از نظر این دسته از فقها تبعیّت نموده است که مقرر داشته« هرگاه در ی. ا. ط. صفت خاصی شرط شده باشد و بعد از عقد معلوم شود که طرف مذکور فاقد وصف مقصود است برای مقابل حق فسخ خواهد بود»; که ظاهر عبارت مذکور صریح در تشریع خیار تخلف از شرط صفت م. ب. و بدیهی است شرط صفت می تواند بنایی باشد به این معنی که از گفتار و رفتار طرفین و انتظارات عرفی مستفاد می گردد که توافق بر وجود صفتی در زوجین یا یکی از آنها مهور و مفروغ عنه باشد و بدیهی است سلامت بینایی در حدّ عرفی آن اقلّ چیزی است که از یک زن جوان انتظار برود بنابراین می توان گفت که عقد مبنیاً بر آن واقع شده است چنانکه کمیسیون استفتائات شورای عالی قضایی نیز در بخشی از نظریه مورخ1363/2/20 بیان نموده است« سرع و مرض مزمن و صعب العلاج عرفاً نقص است و عقد ازدواج نیز طبعاً و به قرینه معرّفی خود با سلامت مزاج مبنی بر عدم آن نقص ها واقع گردیده است که در صوت انتفای سلامت قبل از ازدواج حق فسخ وجود دارد و ثانیاً کتمان نقص غیرقابل اغماض در صورت آگاهی به آن تدلیس به شمار می رود چنانکه مرحوم صاحب جواهر در جلد مربوط به نکاح صفحه179 و فقه الامام جعفرصادق ج5 صفحه270 به این موضوع تصریح نموده است و برخی از فقهای عظام معاصر نیز تدلیس در این موادر تأکید فرموده اند بنا به مراتب چه از جهت تخلف از شرط بینایی( صراحت ماده1128 قانون مدنی) و چه از جهت تدلیس موجبات فسخ نکاح فراهم است بنا به مراتب دادنامه تجدیدنظرخواسته نقض و مستنداً به ماده1128 قانون مدنی و نظریه فقهای عظام حکم به فسخ نکاح متداعیین صادر می گردد که از ناحیه زوجه خانم س. ک. با وکالت آقای ع.ق. ی مظفری مورد اعتراض و طی دادخواست تقدیمی فرجامخواهی نموده است وزوج آقای م. خ. نیز طی لایحه تقدیمی از دادخواست فرجام پاسخ داده است بدین جهت پرونده به دیوان عالی کشور ارسال و به جهت سابقه پرونده به این شعبه ارجاع گردیده است.هیئت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش آقای … ممیز و اوراق پرونده و دادنامه شماره 00307-94/3/20 فرجام خواسته مشاوره نموده چنین رأی میدهد: رأی شعبه دیوان عالی کشور همانطور که مشاهده می شود رأی صادره از شعبه20 دادگاه تجدیدنظر استان فارس راجع به تدلیس در مورد نقص بینایی اصراری و مانند رأی شعبه22 دادگاه تجدیدنظر استان مذکور است که نقص بینایی را مطلقا مجوّز فسخ نکاح دانسته اند و به عقیده این شعبه(26 دیوان عالی کشور) فقط در سه صورت که در تحریرالوسیله ج 2 ص 297 (در مسئله 13 بحث عیوب موجب خیار فسخ و تدلیس) ذکر شده خیار فسخ نکاح محقق می شود نه مطلقا 1- در صورتیکه عدم نقص بینایی به صورت اشتراط لفظی صریحاً در ضمن عقد نکاح ذکر شود مثلاً عاقد بگوید زوّجتک موکّلتی بشرط عدم کونها اعور او عدم کونها ضعیف البصر و همینطور است راجع به وجود صفت کمال مثلاً بگوید زوّجتک بشرط البکاره. 2- در صورتیکه عدم نقص بینایی به صورت توصیف باشد مثلاً عاقد بگوید زوّجتک هذه المرئه غیر ضعیف البصر و غیر الاعور و همینطور است راجع به وجود صفت کمال مثلاً عاقد بگوید زوّجتک هذه المرئه الباکره. 3- در صورتیکه عدم نقص بینایی متبانیاً علی ما ذکر قبل العقد باشد وراجع به آن حضرت امام ره می فرماید: بل الظاهر انه اذا وصفها بصفت الکمال او عدم النقص قبل العقد عندالخطبه و المقادله( و قول و قرار) ثم اوقعه مبنیاً علی ماذکر کان بمنزله الاشتراط فیوجب الخیار یعنی این صورت سوم نیز مثل صورت اول است که اشتراط لفظی شده نهایتاً فرقشان این است در صورت اول اشتراط در ضمن عقد ذکر شده و در این صورت مذاکره لفظی قبل از عقد شده و عقد مبنیاً بر همان مذاکره جاری شده است و ماده1128 قانون مدنی نیز ناظر به همین م. ب. و اما تصور اینکه عقد ازدواج همیشه مبتنی بر سلامت است و اگر فاقد سلامت بوده و نقض بینایی داشته باشد حتی اگر قبل از عقد عندالخطبه و المقاوله که آن را ذکر نکرده باشند نیز موجب خیار فسخ است موجه نمی باشد البته انگیزه زوجین سالم بودن است لیکن تنها انگیزه مجوز فسخ نکاح نمی باشدلذا پرونده در اجرای ماده408 ق.آ.د.م به اداره کل وحدت رویه دیوان عالی کشور ارسال می گردد./ر شعبه 26 دیوان عالی کشور - رئیس و عضو معاون رضا انصاری - محمد ربّانی نژاد فهرست خلاصه جریان پرونده شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی درخواست فسخ نکاح به دلیل ضعف شدید بینایی زوجه موضوع این پرونده، درخواست فسخ نکاح به دلیل نقص شدید بینایی ی. ا. ط. است. درخواست‌کننده با استناد به مواد 1123، 1124 و 1128 قانون مدنی، ادعا کرده که طرف مقابل نقص بینایی خود را کتمان کرده و به همین دلیل خواستار فسخ نکاح م. ب.. طرف مقابل در دفاعیات خود، کتمان این نقص را رد کرده و اعلام نموده که نقص بینایی را به خانواده درخواست‌کننده اطلاع داده است. <br>دادگاه نخست، دعوی درخواست‌کننده را غیرموجه تشخیص داده و حکم به بطلان آن صادر کرده که این حکم مورد تجدیدنظر قرار گرفته است. در مرحله تجدیدنظر، با پذیرش درخواست تجدیدنظر، حکمی به نفع درخواست‌کننده صادر شده که این رای نیز به دیوان عالی کشور ارسال گردید. <br>دیوان عالی کشور، با نقض حکم تجدیدنظر، به بررسی شرایط فسخ نکاح بر اساس ماده 1128 قانون مدنی و نظرات فقها پرداخته و به این نتیجه رسید که نقص بینایی به تنهایی نمی‌تواند مجوز فسخ نکاح باشد، مگر اینکه به‌طور صریح در عقد ذکر شده باشد. در نهایت، پرونده به اداره کل وحدت رویه دیوان عالی کشور ارسال گردید. تاریخ دادنامه قطعی: 1394/12/24 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: ضعف یا نقص در بینایی زوجه مطلقا مجوز فسخ نکاح نیست؛ بلکه صرفا در این سه مورد امکان فسخ نکاح به این دلیل وجود دارد: 1 -اشتراط لفظی صریح عدم نقص ضمن عقد؛ 2 -توصیف زوجه ضمن عقد به نحوی که نشان از عدم نقص وی داشته باشد، 3 -توافق بر عدم نقص قبل از عقد و وقوع عقد مبنیا بر همان توافق. رای خلاصه جریان پرونده پیرو گزارش قبلی این شعبه( 26 دیوان عالی کشور) اجمالا اینکه زوج آقای م. خ. فرزند م. طی دادخواست تقدیمی به ریاست محترم دادگاه عمومی بخش آباده طشک(استان فارس) به طرفیت خوانده همسرش خانم س. ک. فرزند م.خانه دار محل اقامت زوجین آباده طشک روستای... تقاضای فسخ نکاح نموده و اظهار داشته در تاریخ 1391/09/09 خوانده به عقد رسمی دائم این جانب درآمدو پس از وقوع عقد متوجه وجود نقص بینایی شدید وی شدم به طوریکه چشم راست وی کاملا فاقد بینایی است ضمن اینکه خودش اقرار نموده که تن به عمل جراحی چشم داده مع الوصف توفیقی نداشته و خود و خانواده اش آن را کتمان کرده اند و گفته گرچه در زمان عقد داشتن صفت خاصی در زوجه شرط نشد اما بدیهی است عقد مبتنیا بر سلامت کامل زوجه واقع شده است لذا به استناد مواد 1123 و 1124 و 1128 قانون مدنی تقاضای صدور حکم مبنی بر فسخ نکاح را نموده است و ز. د. ج. اولیه دادگاه گفته من اصلا کتمان را قبول ندارم من به خانواده این آقا وخواهرش گفتم چشمم را عمل کرده ام و شعبه اول دادگاه عمومی بخش آباده طشک پس از تحقیقات انجام شده در دادنامه شماره --- - 1391/11/05 ب. ت. ب. محتویات پرونده و توضیحات خوانده ن. ب. ا. عیوب زن که موجب فسخ نکاح م. ب. در ماده 1123 قانون مدنی ذکر شده و موضوع پرونده از مصادیق آن نمی‌باشد لذا دعوی خ. ر. و. ندانسته و حکم به بطلان دعوی صادر نموده است که از ناحیه زوج مورد اعتراض واقع و تجدیدنظرخواهی نموده است لذا پرونده در شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان فارس مطرح و در دادنامه شماره --- - 1392/07/14 تجدیدنظرخواهی را وارد دانسته است زیرا عقد ازدواج همیشه مبتنی بر سلامت طرفین از بیماری های غیر متعارف است و کاهش شدید بینایی عرفا قابل اغماض نمی‌باشد و دفاعیات ت. ن. خ. مبنی بر اینکه عیب مزبور از عیوبی نمی‌باشد که در ماده 1123 قانون مدنی به آن اشاره شده مسموع نمی‌باشد زیرا خواسته بدوی فسخ نکاح به استناد ماده 1128 قانون مدنی است نه ماده مذکور در لایحه ت. ن. خ. و دفاعیات دیگر زوجه را که اظهار داشته جراحی چشم را به خانواده و خواهر زوج اعلام نموده است کافی ندانسته و بر فرض صحت ادّعای مطروحه کاهش شدید بینایی چشم از ت. ن. خ. مخفی گردیده که این موضوع قطعا از موارد فسخ خواهد بود لذا دادنامه تجدیدنظرخواسته را نقض و حکم به فسخ نکاح طرفین صادر نموده است که از ناحیه زوجه با وکالت آقای ع.ق. ی م. مورد اعتراض و فرجام خواهی نموده است لذا پرونده به دیوان عالی کشور ارسال و به این شعبه ( 26 دیوان عالی کشور) ارجاع گردیده است و در دادنامه شماره --- - 1393/12/09 اعتراض و فرجام خواهی را وارد و ضمن نقض دادنامه فرجام خواسته پرونده را به شعبه دیگر دادگاه تجدیدنظر ارجاع که در شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان فارس مطرح و در دادنامه شماره --- - 1394/03/20 اجمالا نوشته نظر شعبه --- دیوان عالی کشور صائب نبوده و دادنامه شماره --- - 1391/11/05 شعبه اول دادگاه عمومی حقوقی آباده طشک مخدوش م. ب. زیرا اولا ب. ت. ب. نظر تعدادی از فقهای عظام خیار تخلف از شرط صفت در نکاح جاری م. ب. و اتفاقا ظاهر عبارت ماده 1128 قانون مدنی مفید این معناست که قانون مدنی از نظر این دسته از فقها تبعیّت نموده است که مقرر داشته« هرگاه در ی. ا. ط. صفت خاصی شرط شده باشد و بعد از عقد معلوم شود که طرف مذکور فاقد وصف مقصود است برای مقابل حق فسخ خواهد بود»; که ظاهر عبارت مذکور صریح در تشریع خیار تخلف از شرط صفت م. ب. و بدیهی است شرط صفت می‌تواند بنایی باشد به این معنی که از گفتار و رفتار طرفین و انتظارات عرفی مستفاد می‌گردد که توافق بر وجود صفتی در زوجین یا یکی از آنها مهور و مفروغ عنه باشد و بدیهی است سلامت بینایی در حدّ عرفی آن اقلّ چیزی است که از یک زن جوان انتظار برود بنابراین می توان گفت که عقد مبنیا بر آن واقع شده است چنانکه کمیسیون استفتائات شورای عالی قضایی نیز در بخشی از نظریه مورخ 1363/02/20 بیان نموده است« سرع و مرض مزمن و صعب العلاج عرفا نقص است و عقد ازدواج نیز طبعا و به قرینه معرّفی خود با سلامت مزاج مبنی بر عدم آن نقص ها واقع گردیده است که در صوت انتفای سلامت قبل از ازدواج حق فسخ وجود دارد و ثانیا کتمان نقص غیرقابل اغماض در صورت آگاهی به آن تدلیس به شمار می رود چنانکه مرحوم صاحب جواهر در جلد مربوط به نکاح صفحه 179 و فقه الامام جعفرصادق ج 5 صفحه 270 به این موضوع تصریح نموده است و برخی از فقهای عظام معاصر نیز تدلیس در این موادر تاکید فرموده اند بنا به مراتب چه از جهت تخلف از شرط بینایی(صراحت ماده 1128 قانون مدنی) و چه از جهت تدلیس موجبات فسخ نکاح فراهم است بنا به مراتب دادنامه تجدیدنظرخواسته نقض و مستندا به ماده 1128 قانون مدنی و نظریه فقهای عظام حکم به فسخ نکاح متداعیین صادر می‌گردد که از ناحیه زوجه خانم س. ک. با وکالت آقای ع.ق. ی مظفری مورد اعتراض و طی دادخواست تقدیمی فرجامخواهی نموده است وزوج آقای م. خ. نیز طی لایحه تقدیمی از دادخواست فرجام پاسخ داده است بدین جهت پرونده به دیوان عالی کشور ارسال و به جهت سابقه پرونده به این شعبه ارجاع گردیده است.هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش آقای … ممیز و اوراق پرونده و دادنامه شماره --- - 94/3/20 فرجام خواسته مشاوره نموده چنین رای میدهد: رای شعبه دیوان عالی کشور همانطور که مشاهده می‌شود رای صادره از شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان فارس راجع به تدلیس در مورد نقص بینایی اصراری و مانند رای شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان مذکور است که نقص بینایی را مطلقا مجوّز فسخ نکاح دانسته اند و به عقیده این شعبه( 26 دیوان عالی کشور) فقط در سه صورت که در تحریرالوسیله ج 2 ص 297 (در مسئله 13 بحث عیوب موجب خیار فسخ و تدلیس) ذکر شده خیار فسخ نکاح محقق می‌شود نه مطلقا 1 - در صورتی که عدم نقص بینایی به صورت اشتراط لفظی صریحا در ضمن عقد نکاح ذکر شود مثلا عاقد بگوید زوّجتک موکّلتی به شرط عدم کونها اعور او عدم کونها ضعیف البصر و همینطور است راجع به وجود صفت کمال مثلا بگوید زوّجتک به شرط البکاره. 2 - در صورتی که عدم نقص بینایی به صورت توصیف باشد مثلا عاقد بگوید زوّجتک هذه المرئه غیر ضعیف البصر و غیر الاعور و همینطور است راجع به وجود صفت کمال مثلا عاقد بگوید زوّجتک هذه المرئه الباکره. 3 - در صورتی که عدم نقص بینایی متبانیا علی ما ذکر قبل العقد باشد وراجع به آن حضرت امام ره می فرماید: بل الظاهر انه اذا وصفها بصفت الکمال او عدم النقص قبل العقد عندالخطبه و المقادله(و قول و قرار) ثم اوقعه مبنیا علی ماذکر کان به منزله الاشتراط فیوجب الخیار یعنی این صورت سوم نیز مثل صورت اول است که اشتراط لفظی شده نهایتا فرقشان این است در صورت اول اشتراط در ضمن عقد ذکر شده و در این صورت مذاکره لفظی قبل از عقد شده و عقد مبنیا بر همان مذاکره جاری شده است و ماده 1128 قانون مدنی نیز ناظر به همین م. ب. و اما تصور اینکه عقد ازدواج همیشه مبتنی بر سلامت است و اگر فاقد سلامت بوده و نقض بینایی داشته باشد حتی اگر قبل از عقد عندالخطبه و المقاوله که آن را ذکر نکرده باشند نیز موجب خیار فسخ است موجه نمی‌باشد البته انگیزه زوجین سالم بودن است لیکن تنها انگیزه مجوز فسخ نکاح نمی‌باشدلذا پرونده در اجرای ماده 408 ق.آ.د.م به اداره کل وحدت رویه دیوان عالی کشور ارسال می‌گردد./ر شعبه --- دیوان عالی کشور - رئیس و عضو معاون