شرط تحقق حق فسخ نکاح به جهت جنون

رأی خلاصه جریان پرونده حسب محتویات پرونده محاکماتی خانم م.د. و آقای م.ز. به وکالت از خانم س.س. در تاریخ 1392/10/3 د. ب. ط. آقای …. و. به خواسته تقاضای فسخ نکاح به دلیل جنون وی در زمان وقوع عقد تقدیم دادگاه‌های عمومی حقوقی د. نموده که به شعبه اول ارجاع گردیده خ. د. م. دادخواست تقدیمی چنین اشعار نموده «اینجانبه خواهان فوق در تاریخ 1386/1/11 با خوانده فوق‌الذکر ازدواج نموده‌ام... از آنجا که عقد ازدواج شرط سلامت نشده لکن عقد متبانیاً بر آن واقع شده همسرم مبتلا به بیماری جنون و صرع و بیماری‌های دیگر بوده که بستگان وی به من نگفته بودند ب. ت. ب. اینکه 7 سال است که از تاریخ عقد می‌گذرد و رفتارهای ناهنجار وی مرا نیز روانی کرده... لذا مستنداً به شرح گواهی پزشکی قانونی اختتام به رأی دادگاه به شرح 79/1776 صادره از شعبه سوم محاکم عمومی حقوقی شهرستان خ. و قیم‌نامه پدرش به شماره 79/300- 1379/10/19 و گواهی بیماری صرع و اعتراف‌نامه خویش به مجنون بودنش قبل و بعد از عقد... تقاضای رسیدگی و صدور حکم مبنی بر فسخ نکاح به لحاظ تدلیس در ازدواج وفق ماده 1121 و 1125 قانون مدنی م. ا..» ازجمله منضمات دادخواست عبارت است از-1- نامه شماره 7182- 79/10/6 مرکز پزشکی قانونی استان ل. مبنی بر اینکه آقای …. و. مبتلا به تشنجات متوالی به همراه کاهش حافظه، وسواسی و تحریک‌پذیری به دنبال اصابت ترکش به سر م. ب. وضعیت فوق جنون محسوب شده و یک بیماری مزمن مربوط به صغر م. ب. که نیاز به درمان طولانی مدت و قیمومت دارد. 2- دادنامه شماره 79/1776- 79 شعبه سوم محاکم عمومی خ. مبنی بر صدور حکم حجر آقای …. و.دادگاه در تاریخ 1392/10/17 با حضور خواهان و خوانده و وکلای طرفین تشکیل جلسه داده وکلای خواهان متفقاً اظهار داشته‌اند خواسته ب. ش. د. تقدیمی و مستندات آن م. ب.. وکیل خ. د. د. از موکل خود اظهار داشته «دفاعیات خود را طی لایحه‌ای تنظیم کرده‌ام که هم‌اکنون تقدیم می‌گردد.» وکیل خ. د. ل. تقدیمی چنین اشعار داشته «...خواسته خواهان محترم... فسخ نکاح به دلیل جنون موکل بوده این در حالیست موکل بنده به استناد دلایل و مدارک زیر در زمان وقوع عقد نکاح و در حال حاضر دارای سلامت کامل و افاقه بوده و فاقد هرگونه جنون م. ب.. 1- حکم حجر استنادی مربوط به سال‌های 87-79 م. ب. این در حالیست... موکل در این مقطع زمانی دارای سلامت و افاقه کامل بوده و مجنون نبوده. 2-... در سال تحصیلی 80-79 موفق به اخذ مدرک دیپلم... شده. 3- در تاریخ 1380/12/13 گواهینامه رانندگی اخذ نموده 4- موکل در تاریخ 1381/8/15 موفق به اخذ پروانه کسب... شده. 5- موکل در سال 82 در آزمون سراسری موفق به قبولی در رشته مهندسی نفت... شده که در تاریخ 1386/04/31 دقیقاً (سال وقوع عقد نکاح) مدرک کارشناسی این رشته را اخذ نموده. جای سؤال است اگر موکل مجنون بوده چگونه در طی این سال‌ها مشغول به تحصیل در دانشگاه بوده. 6 و 7- موکل در تاریخ 1385/2/2 به موجب مبایعه‌نامه اقدام به خرید یک دستگاه اتومبیل سمند نموده و در تاریخ 1385/2/25 یک دستگاه اتومبیل پی‌کی خریداری نموده 8- موکل در تاریخ 1385/11/15 (دو ماه قبل از تاریخ وقوع عقد نکاح به موجب مبایعه‌نامه و وکالت‌نامه رسمی اقدام به خرید یک دستگاه اتومبیل سواری هیوندای سوناتا نموده. 9- موکل در تاریخ 1385/12/13 (یک ماه قبل از عقد نکاح) به موجب مبایعه‌نامه در نمایشگاه سورتمه اتومبیل بند قبلی (سواری هیوندای سوناتا) را در قالب عقد بیع واگذار نموده. 10 و 11- موکل در تاریخ 1386/11/7 پروانه فنی تخصصی مشاورین خودرو و در تاریخ 1386/11/21 (سال وقوع عقد) موفق به اخذ پروانه کسب درجه یک در رسته نمایشگاه اتومبیل گردیده. 12- موکل در سال 1386 از طریق آزمون سراسری موفق به قبولی در کارشناسی ارشد رشته مهندسی نفت شده که نهایتاً در تاریخ 1390/12/6 مدرک کارشناسی ارشد خود را اخذ نموده. اگر موکل مجنون بوده چگونه در سال (1386یعنی همان سال وقوع عقد نکاح) در این آزمون پذیرفته شده. 13- موکل در سال 1387 از طریق آزمون سراسری در رشته حقوق دانشگاه آزاد پذیرفته شده. 14- موکل در سال 1387 در آزمون دشوار سراسری شرکت ملی نفت ایران قبول شده و پس از گذراندن مصاحبه علمی تخصصی و روانشناختی و طب صنعتی این وزارتخانه کلیدی گزینش و در شرکت نفت مشغول بکار بوده و م. ب.. 15- موکل به موجب حکم مأموریت مورخه 1391/6/12 از طرف شرکت ملی نفت به کشور چین عزیمت نموده است. 16- موکل به موجب حکم کارگزینی شرکت نفت و گاز پارس به‌عنوان مهندس … شده 17- به موجب اظهارات موکل نامبرده در زمان وقوع عقد نکاح هیچ‌گونه اطلاعی از وجود حکم جنون نداشته زیرا موکل چه در زمان قبل از وقوع عقد و زمان وقوع آن و بعد از عقد نکاح مجنون نبوده است به‌طوری‌که در سال 86 به بنیاد جانبازان مراجعه و به‌صورت کاملاً اتفاقی از وجود حکم جنون مطلع گردیده 18- از مفاد ماده 1121 قانون مدنی به‌وضوح مشخص است برای فسخ نکاح به دلیل جنون دو شرط اساسی لازم است- اولاً- جنون در زمان وقوع عقد نکاح وجود داشته باشد. ثانیاً- جنون مستقر باشد... ب. ت. ب. مدارک و مستندات موجود که بیان شد موکل اینجانب هیچ‌گونه جنونی نداشته است... موکل بنده دقیقاً در آن مقطع زمانی مشغول تحصیلات عالیه در دانشگاه مهندسی نفت امیدیه اهواز بوده و ضمناً معاملات و قراردادهای مکرری را انجام داده است بنابراین هم قدرت تشخیص زشت و خوب و سود و زیان را دارا بوده است در خصوص استقرار جنون بایستی یادآور شد استقرار به معنای پایداری م. ب. و حتی جنون ناپایدار... موجب فسخ نکاح نخواهد بود...» پس از قرائت لایحه توسط وکیل خوانده، وکیل خ. ا. د. «موارد مطروحه از ناحیه همکار محترم در مورد ماهیت دعوی... مؤثر در ماهیت دعوی نمی‌باشد زیرا اولاً- موکل تا چند روز قبل از تقدیم دادخواست از جنون خوانده دعوی اطلاع نداشته است و منکر هرگونه اطلاع از وضعیت بیماری ایشان م. ب. لذا نافی را نفی کافی است و از آنجا که عدم اطلاع از وضعیت جسمی خوانده تا قبل از تقدیم دادخواست امری عدمی است لذا خواستن دلیل برای احراز امر عدمی، امری عبث و بیهوده است لذا موکل به‌محض اطلاع از وضعیت جسمی خ. د. م. اعمال حق قانونی خویش و فسخ نکاح برآمده است و از طرفی با عنایت به اسناد و مدارکی که در زمان تقدیم ضم پرونده شده است خوانده دعوی وضعیت جسمی ایشان و جنون مشارالیه به اثبات رسیده که در هر صورت تقاضای فسخ نکاح را از محضر ریاست محترم دادگاه استدعا دارم.» دادگاه با ختم جلسه دادرسی وقت نظارت تعیین و خوانده (الف. و.) را به پزشکی قانونی معرفی تا پس از انجام معاینات لازم اعلام نمایند نامبرده مبتلا به جنون است یا خیر؟ در صورت مجنون بودن آیا ادواری است یا دائمی؟ جنون وی متصل به چه زمانی است. مدیرکل پزشکی قانونی استان ا. ب. ت. ب. درخواست دادگاه آقای …. و. را به روانپزشک (آقای … س.الف.) معرفی که روانپزشک مزبور پس از معاینه و مصاحبه با وی (در تاریخ 92/11/15) چنین اعلام نظر نموده «آقای …. و. مصاحبه شده طبق نامه شماره 7182- 1379/10/6 ذکر گردیده است وجود تشنج، کاهش حافظه، وسواس و تحریک‌پذیری معادل جنون شناخته شده و به همین دلیل حکم حجر برای وی صادر شده ولیکن در حال حاضر دلایل فوق حتی در صورت وجود، معادل جنون نمی‌باشد در مصاحبه به عمل آمده با نامبرده و ارزیابی روانشناختی نامبرده قادر به اداره امور مالی خویش م. ب. و قادر به تمیز اعمال و رفتار خویش است فلذا دلایلی به نفع وجود جنون ندارد.» لذا پزشکی قانونی ا. ب. ت. ب. نظریه روانپزشک مزبور طی نامه شماره 6395/92/م/24- 1392/11/16 اعلام داشته «...حسب نظریه روانپزشک، نامبرده (الف. و.) در حال حاضر علائمی دال بر جنون ندارد و قادر به اداره امور مربوط به خود م. ب..» دادگاه با وصول نامه پزشکی قانونی ختم دادرسی اعلام و به شرح دادنامه شماره 01894- 1392/12/1 به لحاظ استمرار جنون زوج در حین و بعد عقد دعوی مطروحه را وارد و ثابت تشخیص داده و به استناد ماده 1121 قانون مدنی حکم بر فسخ نکاح فی‌مابین زوجین صادر نموده است دادنامه صادره به طرفین ابلاغ که مورد اعتراض آقای …. ر. وکیل الف. و. قرار گرفته و نامبرده با تقدیم دادخواست در مهلت قانونی به انضمام لایحه اعتراضیه تقاضای تجدیدنظر نموده که پرونده د. ا. م. به شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان ا. ارجاع گردیده ت. ن. خ. فتوکپی مصدق دادنامه شماره 87/868- 1387/6/20 صادره از شعبه سوم دادگاه حقوقی خ. را ضمیمه کرده که مطابق آن، دادگاه ب. ت. ب. مصاحبه حضوری با ایشان (آقای …. و.) و علی‌الخصوص گواهی پزشکی 661/17/86/1/252/3- 1387/3/2 با استناد به ماده 1253 (قانون مدنی) حکم رفع حجر آقای …. و. را صادر و اعلام نموده. مفاد گواهی پزشکی قانونی شماره مذکور حاکی است «در تاریخ 1387/3/2 جلسه کمیسیون پزشکی در خصوص آقای …. و. فرزند م. با حضور دو نفر متخصص اعصاب و روان و یک نفر از پزشکان مرکز استان تشکیل گردید و نتیجه به شرح زیر اعلام می‌گردد. بر حسب مصاحبه و معاینه روانپزشکی به عمل آمده بیمار در حال حاضر مبتلا به جنون نمی‌باشد و قادر به اداره امور خود م. ب..» دادگاه تجدیدنظر استان ا. (شعبه دوم) در تاریخ 1393/2/27 در جلسه فوق‌العاده پرونده را مطالعه و با اعلام ختم رسیدگی و صدور دادنامه شماره 00158-1393/2/28 با این استدلال که «اوراق و محتویات پرونده خلاف نظر مرکز پزشکی قانونی حکایت دارد و بر این اساس این موضوع نیز قابلیت استماع نداشته و همچنین از سوی ت. ن. خ. و وکیل وی دلیل و مدرکی که منطبق بر یکی از جهات مندرج در ماده 348 قانون آیین دادرسی محاکم عمومی و انقلاب در امور مدنی باشد ارائه و عنوان ننموده که موجبات نقض دادنامه تجدیدنظرخواسته را فراهم نماید و از طرفی ایرادی از لحاظ شکلی و ماهوی و رعایت قواعد و مقررات دادرسی بر رأی موصوف وارد نیست...» با رد تجدیدنظرخواهی به عمل آمده دادنامه تجدیدنظرخواسته را تأیید و استوار نموده. دادنامه صادره به طرفین ابلاغ شده آقای …. ر. به وکالت از الف. و. ضمن اعتراض به دادنامه صادره در مهلت قانونی، دادخواستی به ضمیمه لایحه اعتراضیه (که در صورت لزوم به هنگام شور قرائت خواهد شد) درخواست فرجام و رسیدگی مجدد را نموده. ف. خ. مذکور فتوکپی مصدق دادنامه شماره 00222- 1393/4/14 صادره از شعبه سوم دادگاه عمومی حقوقی خ. را ضمیمه نموده که مطابق آن آقای …. و. با وکالت الف. ر. به‌طرفیت دادستان دادسرای عمومی و انقلاب به خواسته اعاده دادرسی و نقض دادنامه شماره 79/1776- 1379/10/19 صادره از همان شعبه (شعبه سوم دادگاه عمومی حقوقی خ.) تقدیم و درخواست رسیدگی نموده. متن دادنامه شماره مذکور بدین شرح م. ب..در خصوص دادخواست خواهان الف. و. فرزند م. با وکالت الف. ر. به ‌طرفیت دادستان دادسرای عمومی و انقلاب خ. به خواسته اعاده دادرسی و نقض دادنامه شماره 79/1776 مورخه 1379/10/19 صادره از این شعبه دادگاه نظر به اوراق پرونده، دادخواست خواهان، دادنامه موضوع اعاده دادرسی که حسب پیشنهاد شماره 79/300 مورخه 1379/10/13 معاونت محترم قضایی خ. حکم حجر متقاضی اعاده دادرسی به لحاظ جنون ایشان مستند به گواهی پزشکی قانونی مورخه 7182- 79/10/6 صادر شده است اینکه وکیل مشارالیه مدعی شده حسب مدارک جدید تقدیمی ارائه شده موکل در تاریخ 1362/9/17 از بطن مادر به نام س. و صلب پدر به نام م. متولد گردیده متأسفانه والدین علیرغم اینکه موکل در افاقه کامل بوده است بدون اطلاع موکل در تاریخ 1379/10/19 به استناد گواهی پزشکی قانونی مذکور حکم حجر جنون صادر شده است هرچند موکل در تاریخ 1387/6/20 به موجب دادنامه شماره 87/68 پرونده کلاسه 87/3/880 ح این شعبه دادگاه حکم رفع حجر صادر شده است و ب. ت. ب. آثار حکم حجر مقطع زمانی 1379 تا 1387 که موجب ضرر و زیان برای موکل شده است درصورتی‌که حسب مدارک موجود در پرونده در هیچ مقطع زمانی دارای حالت جنون نبوده است و از طرفی صرف‌نظر از مطالب مذکور بر اساس نامه شماره 6395-92 مورخه 1392/11/15 استان ا. که در تاریخ 1393/3/13 موکل از آن مطلع شده موکل در حال حاضر و در گذشته فاقد حالت جنون بوده است و موارد اشاره شده در مستند پزشکی قانونی صدور حکم حجر دادگاه از موارد و مصادیق جنون نبوده است و مدارک مذکور در جریان دادرسی مکتوم بوده است و بر اساس حیله و تقلب حکم حجر موکل صادر شده است و دادگاه با ملاحظه مدارک ارائه شده از سوی خواهان که حکایت از تحصیل در مقاطع مختلف به خصوص دانشگاهی و کارشناسی ارشد و حتی شرکت در آزمون استخدامی داشته است که حکایت از سلامت روانی خواهان داشته است و ایشان چون در زمانی حکم حجر صادر شده است که ایشان حدود 16 سال داشته است و قانوناً رشید نبوده است و ایشان بی‌اطلاع از مفاد و آثار حکم صادره بوده است و حکم رفع حجر اشاره شده به‌نوعی صحت مراتب مذکور را به اثبات می‌رساند از طرفی حسب مدارک تقدیمی مستند اعاده دادرسی از حیث آثار و علائم قیدشده در گواهی پزشکی قانونی مستند حکم جنون ایشان از موارد جنون محسوب نشده که دادگاه مستند به آن حکم جنون صادر نماید و با استعلام مجدد از پزشکی قانونی و وصول پاسخ به شماره 661/17/93/000/1 مورخه 1393/3/25 به‌نوعی مصادیق اشاره شده در گواهی پزشکی قانونی اولیه زمان درخواست حکم حجر از مصادیق جنون محسوب نشده است و اینکه خوانده دعوی علیرغم ابلاغ قانونی اخطاریه دفاعی از هر حیث به عمل نیاورده است و ب. ت. ب. زمان اطلاع خواهان از مراتب مذکور که مصادیق جنون نمی‌باشد و زمان طرح دعوی که در مهلت مقرر قانونی بوده است لذا با پذیرش دعوی خواهان مستند به بند 7 ماده 426 و 430 و 432 و 436 و 438 از قانون آیین دادرسی مدنی حکم بر نقض دادنامه موضوع اعاده دادرسی حجر خواهان به لحاظ جنون و از طرفی حکم بر بطلان دعوی مذکور به لحاظ عدم احراز شرایط جنون محجور در زمان حجر موضوع حکم مذکور صادر و اعلام می‌نماید. رأی صادره ظرف بیست روز پس از ابلاغ قابل تجدیدنظر در دادگاه محترم تجدیدنظر استان ل. م. ب.. رأی شعبه دیوان عالی کشور فرجام‌خواهی آقای …. ر. به وکالت از آقای …. و. به‌طرفیت خانم س.س. با وکالت آقای م.ز. و خانم م.د. نسبت به دادنامه شماره 00158- 93/2/28 شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان ا. مبنی بر تأیید و استواری دادنامه شماره 01894- 1392/12/1 صادره از شعبه اول دادگاه عمومی حقوقی د. مشعر بر صدور حکم بر فسخ نکاح وارد م. ب. زیرا اولاً- مبنای حق فسخ جلوگیری از ورود ضرر است به همین لحاظ ماده 1121 قانون مدنی شرط تحقق حق فسخ در جنون برای هر یک از زوجین را استقرار جنون دانسته است و الّا چنانچه در زمان اِعمال حق فسخ نکاح یا قبل از آن جنون مرتفع شده باشد طبعاً حق فسخی در بین نخواهد بود در این پرونده ز. د. ت. 1392/10/3 مبادرت به تقدیم دادخواست نموده درحالی‌که برابر الف- دادنامه شماره 87/868- 1387/6/20 شعبه سوم دادگاه عمومی حقوقی خ. رفع حجر آقای …. و. صادر شده ب- طبق نامه شماره 6395/92/م/24-1392/11/16 اداره کل پزشکی قانونی استان ا. حسب نظریه روانپزشک، نامبرده (الف. و.) در حال حاضر علائمی دال بر جنون نداشته. ج- شعبه سوم دادگاه عمومی حقوقی خ. در مقام تقاضای اعاده دادرسی از دادنامه شماره 79/1776- 1379/10/19 (که در خصوص حکم حجر الف. و. بوده) رسیدگی و طی دادنامه شماره 00222- 1393/4/14 با این استدلال که چون طبق نامه شماره 661/17/93/000/1- 1393/3/25 پزشکی قانونی، مصادیق اشاره شده در گواهی پزشکی قانونی اولیه زمان درخواست حکم حجر به شماره 7182- 1379/10/6 (که با مصادیق تشنجات متوالی به همراه کاهش حافظه، وسواسی و تحریک‌پذیری) از مصادیق جنون محسوب نمی‌شود دادنامه موضوع اعاده دادرسی حجر خواهان به لحاظ جنون (به شماره 79/1776- 1379/10/19) را نقض و حکم بر بطلان دعوی مذکور به لحاظ عدم احراز شرایط جنون را صادر و اعلام نموده. ثانیاً- وفق اصول حقوقی ادعای جنون خوانده از یک‌سو و طرح دعوا علیه چنین خوانده‌ای از سوی دیگر مانعه‌الجمع م. ب. زیرا طرح دعوا علیه شخص مجنون صحیح نبوده و چنین دعوایی می‌بایست علیه ولی و یا سرپرست (حسب مورد) اقامه شود علی‌هذا ب. ت. ب. ایرادات ماهوی و شکلی فوق‌الاشعار به استناد مواد 371 (بند 2) و 401 (بند ج) از قانون آیین دادرسی مدنی، دادنامه فرجام‌خواسته را نقض و رسیدگی را به شعبه هم‌عرض ارجاع می‌نماید. رئیس و اعضای معاون شعبه 15 دیوان‌عالی کشور- قدیانی- شریفی- سجادی فهرست خلاصه جریان پرونده شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی شرط تحقق حق فسخ نکاح به جهت جنون در تاریخ 3 دی‌ماه 1392، دادخواستی به منظور فسخ نکاح به دلیل جنون در زمان عقد به دادگاه عمومی حقوقی ارائه شد. این درخواست بر مبنای ادعای جنون و بیماری‌های روانی طرف مقابل و با استناد به گواهی پزشکی قانونی و حکم حجر قبلی مطرح گردید. در پاسخ، مدارکی شامل مدارک تحصیلی و گواهینامه رانندگی به دادگاه ارائه شد که سلامت روانی طرف مورد ادعا را اثبات کرد و ادعا شد که جنون در زمان عقد وجود نداشته است. دادگاه در تاریخ 1 اسفند 1392 با استناد به ماده 1121 قانون مدنی، حکم به فسخ نکاح صادر کرد. این حکم منجر به تجدیدنظر خواهی طرف مقابل شد که در شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان تایید گردید. در نهایت، دیوان عالی کشور پس از بررسی مستندات، به این نتیجه رسید که حق فسخ در صورت رفع جنون وجود ندارد و به دلیل ایرادات ماهوی و شکلی، دادنامه تجدیدنظر را نقض و رسیدگی مجدد را به شعبه همعرض ارجاع داد. تاریخ دادنامه قطعی: 1393/10/27 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: مبنای حق فسخ نکاح، جلوگیری از ورود ضرر است، بنابراین شرط تحقق حق فسخ به جهت جنون هر یک از زوجین، استقرار جنون است و اگر چنانچه در زمان اِعمال حق فسخ یا قبل از آن جنون مرتفع شده باشد حق فسخی در بین نخواهد بود. رای خلاصه جریان پرونده حسب محتویات پرونده محاکماتی خانم م.د. و آقای م.ز. به وکالت از خانم س.س. در تاریخ 1392/10/03 د. ب. ط. آقای …. و. به خواسته تقاضای فسخ نکاح به دلیل جنون وی در زمان وقوع عقد تقدیم دادگاه‌های عمومی حقوقی د. نموده که به شعبه اول ارجاع گردیده خ. د. م. دادخواست تقدیمی چنین اشعار نموده «اینجانبه خواهان فوق در تاریخ 1386/01/11 با خوانده فوق‌الذکر ازدواج نموده‌ام... از آنجا که عقد ازدواج شرط سلامت نشده لکن عقد متبانیا بر آن واقع شده همسرم مبتلا به بیماری جنون و صرع و بیماری‌های دیگر بوده که بستگان وی به من نگفته بودند ب. ت. ب. اینکه 7 سال است که از تاریخ عقد می‌گذرد و رفتارهای ناهنجار وی مرا نیز روانی کرده... لذا مستندا به شرح گواهی پزشکی قانونی اختتام به رای دادگاه به شرح 79/1776 صادره از شعبه سوم محاکم عمومی حقوقی شهرستان خ. و قیم‌نامه پدرش به شماره 79/300 - 1379/10/19 و گواهی بیماری صرع و اعتراف‌نامه خویش به مجنون بودنش قبل و بعد از عقد... تقاضای رسیدگی و صدور حکم مبنی بر فسخ نکاح به لحاظ تدلیس در ازدواج وفق ماده 1121 و 1125 قانون مدنی م. ا..» ازجمله منضمات دادخواست عبارت است از- 1 - نامه شماره 7182 - 79/10/6 مرکز پزشکی قانونی استان ل. مبنی بر اینکه آقای …. و. مبتلا به تشنجات متوالی به همراه کاهش حافظه، وسواسی و تحریک‌پذیری به دنبال اصابت ترکش به سر م. ب. وضعیت فوق جنون محسوب شده و یک بیماری مزمن مربوط به صغر م. ب. که نیاز به درمان طولانی مدت و قیمومت دارد. 2 - دادنامه شماره --- - 79 شعبه سوم محاکم عمومی خ. مبنی بر صدور حکم حجر آقای …. و.دادگاه در تاریخ 1392/10/17 با حضور خواهان و خوانده و وکلای طرفین تشکیل جلسه داده وکلای خواهان متفقا اظهار داشته‌اند خواسته ب. ش. د. تقدیمی و مستندات آن م. ب.. وکیل خ. د. د. از موکل خود اظهار داشته «دفاعیات خود را طی لایحه‌ای تنظیم کرده‌ام که هم‌اکنون تقدیم می‌گردد.» وکیل خ. د. ل. تقدیمی چنین اشعار داشته «...خواسته خواهان محترم... فسخ نکاح به دلیل جنون موکل بوده این در حالیست موکل بنده به استناد دلایل و مدارک زیر در زمان وقوع عقد نکاح و در حال حاضر دارای سلامت کامل و افاقه بوده و فاقد هرگونه جنون م. ب.. 1 - حکم حجر استنادی مربوط به سال‌های 87 - 79 م. ب. این در حالیست... موکل در این مقطع زمانی دارای سلامت و افاقه کامل بوده و مجنون نبوده. 2 -... در سال تحصیلی 80 - 79 موفق به اخذ مدرک دیپلم... شده. 3 - در تاریخ 1380/12/13 گواهینامه رانندگی اخذ نموده 4 - موکل در تاریخ 1381/08/15 موفق به اخذ پروانه کسب... شده. 5 - موکل در سال 82 در آزمون سراسری موفق به قبولی در رشته مهندسی نفت... شده که در تاریخ 1386/04/31 دقیقا (سال وقوع عقد نکاح) مدرک کارشناسی این رشته را اخذ نموده. جای سوال است اگر موکل مجنون بوده چگونه در طی این سال‌ها مشغول به تحصیل در دانشگاه بوده. 6 و 7 - موکل در تاریخ 1385/02/02 به موجب مبایعه‌نامه اقدام به خرید یک دستگاه اتومبیل سمند نموده و در تاریخ 1385/02/25 یک دستگاه اتومبیل پی‌کی خریداری نموده 8 - موکل در تاریخ 1385/11/15 (دو ماه قبل از تاریخ وقوع عقد نکاح به موجب مبایعه‌نامه و وکالت‌نامه رسمی اقدام به خرید یک دستگاه اتومبیل سواری هیوندای سوناتا نموده. 9 - موکل در تاریخ 1385/12/13 (یک ماه قبل از عقد نکاح) به موجب مبایعه‌نامه در نمایشگاه سورتمه اتومبیل بند قبلی (سواری هیوندای سوناتا) را در قالب عقد بیع واگذار نموده. 10 و 11 - موکل در تاریخ 1386/11/07 پروانه فنی تخصصی مشاورین خودرو و در تاریخ 1386/11/21 (سال وقوع عقد) موفق به اخذ پروانه کسب درجه یک در رسته نمایشگاه اتومبیل گردیده. 12 - موکل در سال 1386 از طریق آزمون سراسری موفق به قبولی در کارشناسی ارشد رشته مهندسی نفت شده که نهایتا در تاریخ 1390/12/06 مدرک کارشناسی ارشد خود را اخذ نموده. اگر موکل مجنون بوده چگونه در سال ( 1386 یعنی همان سال وقوع عقد نکاح) در این آزمون پذیرفته شده. 13 - موکل در سال 1387 از طریق آزمون سراسری در رشته حقوق دانشگاه آزاد پذیرفته شده. 14 - موکل در سال 1387 در آزمون دشوار سراسری شرکت ملی نفت ایران قبول شده و پس از گذراندن مصاحبه علمی تخصصی و روانشناختی و طب صنعتی این وزارتخانه کلیدی گزینش و در شرکت نفت مشغول به کار بوده و م. ب.. 15 - موکل به موجب حکم ماموریت مورخه 1391/06/12 از طرف شرکت ملی نفت به کشور چین عزیمت نموده است. 16 - موکل به موجب حکم کارگزینی شرکت نفت و گاز پارس به‌عنوان مهندس … شده 17 - به موجب اظهارات موکل نامبرده در زمان وقوع عقد نکاح هیچ‌گونه اطلاعی از وجود حکم جنون نداشته زیرا موکل چه در زمان قبل از وقوع عقد و زمان وقوع آن و بعد از عقد نکاح مجنون نبوده است به‌طوری‌که در سال 86 به بنیاد جانبازان مراجعه و به‌صورت کاملا اتفاقی از وجود حکم جنون مطلع گردیده 18 - از مفاد ماده 1121 قانون مدنی به‌وضوح مشخص است برای فسخ نکاح به دلیل جنون دو شرط اساسی لازم است- اولا- جنون در زمان وقوع عقد نکاح وجود داشته باشد. ثانیا- جنون مستقر باشد... ب. ت. ب. مدارک و مستندات موجود که بیان شد موکل اینجانب هیچ‌گونه جنونی نداشته است... موکل بنده دقیقا در آن مقطع زمانی مشغول تحصیلات عالیه در دانشگاه مهندسی نفت امیدیه اهواز بوده و ضمنا معاملات و قراردادهای مکرری را انجام داده است بنابراین هم قدرت تشخیص زشت و خوب و سود و زیان را دارا بوده است در خصوص استقرار جنون بایستی یادآور شد استقرار به معنای پایداری م. ب. و حتی جنون ناپایدار... موجب فسخ نکاح نخواهد بود...» پس از قرائت لایحه توسط وکیل خوانده، وکیل خ. ا. د. «موارد مطروحه از ناحیه همکار محترم در مورد ماهیت دعوی... موثر در ماهیت دعوی نمی‌باشد زیرا اولا- موکل تا چند روز قبل از تقدیم دادخواست از جنون خوانده دعوی اطلاع نداشته است و منکر هرگونه اطلاع از وضعیت بیماری ایشان م. ب. لذا نافی را نفی کافی است و از آنجا که عدم اطلاع از وضعیت جسمی خوانده تا قبل از تقدیم دادخواست امری عدمی است لذا خواستن دلیل برای احراز امر عدمی، امری عبث و بیهوده است لذا موکل به‌محض اطلاع از وضعیت جسمی خ. د. م. اعمال حق قانونی خویش و فسخ نکاح برآمده است و از طرفی با عنایت به اسناد و مدارکی که در زمان تقدیم ضم پرونده شده است خوانده دعوی وضعیت جسمی ایشان و جنون مشارالیه به اثبات رسیده که در هر صورت تقاضای فسخ نکاح را از محضر ریاست محترم دادگاه استدعا دارم.» دادگاه با ختم جلسه دادرسی وقت نظارت تعیین و خوانده (الف. و.) را به پزشکی قانونی معرفی تا پس از انجام معاینات لازم اعلام نمایند نامبرده مبتلا به جنون است یا خیر؟ در صورت مجنون بودن آیا ادواری است یا دائمی؟ جنون وی متصل به چه زمانی است. مدیرکل پزشکی قانونی استان ا. ب. ت. ب. درخواست دادگاه آقای …. و. را به روانپزشک (آقای … س.الف.) معرفی که روانپزشک مزبور پس از معاینه و مصاحبه با وی (در تاریخ 92/11/15 ) چنین اعلام نظر نموده «آقای …. و. مصاحبه شده طبق نامه شماره 7182 - 1379/10/06 ذکر گردیده است وجود تشنج، کاهش حافظه، وسواس و تحریک‌پذیری معادل جنون شناخته شده و به همین دلیل حکم حجر برای وی صادر شده ولیکن در حال حاضر دلایل فوق حتی در صورت وجود، معادل جنون نمی‌باشد در مصاحبه به عمل آمده با نامبرده و ارزیابی روانشناختی نامبرده قادر به اداره امور مالی خویش م. ب. و قادر به تمیز اعمال و رفتار خویش است فلذا دلایلی به نفع وجود جنون ندارد.» لذا پزشکی قانونی ا. ب. ت. ب. نظریه روانپزشک مزبور طی نامه شماره 6395/92 /م/ 24 - 1392/11/16 اعلام داشته «...حسب نظریه روانپزشک، نامبرده (الف. و.) در حال حاضر علائمی دال بر جنون ندارد و قادر به اداره امور مربوط به خود م. ب..» دادگاه با وصول نامه پزشکی قانونی ختم دادرسی اعلام و به شرح دادنامه شماره --- - 1392/12/01 به لحاظ استمرار جنون زوج در حین و بعد عقد دعوی مطروحه را وارد و ثابت تشخیص داده و به استناد ماده 1121 قانون مدنی حکم بر فسخ نکاح فی‌مابین زوجین صادر نموده است دادنامه صادره به طرفین ابلاغ که مورد اعتراض آقای …. ر. وکیل الف. و. قرار گرفته و نامبرده با تقدیم دادخواست در مهلت قانونی به انضمام لایحه اعتراضیه تقاضای تجدیدنظر نموده که پرونده د. ا. م. به شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان ا. ارجاع گردیده ت. ن. خ. فتوکپی مصدق دادنامه شماره --- - 1387/06/20 صادره از شعبه سوم دادگاه حقوقی خ. را ضمیمه کرده که مطابق آن، دادگاه ب. ت. ب. مصاحبه حضوری با ایشان (آقای …. و.) و علی‌الخصوص گواهی پزشکی 661/17/86/1/252/3 - 1387/03/02 با استناد به ماده 1253 (قانون مدنی) حکم رفع حجر آقای …. و. را صادر و اعلام نموده. مفاد گواهی پزشکی قانونی شماره مذکور حاکی است «در تاریخ 1387/03/02 جلسه کمیسیون پزشکی در خصوص آقای …. و. فرزند م. با حضور دو نفر متخصص اعصاب و روان و یک نفر از پزشکان مرکز استان تشکیل گردید و نتیجه به شرح زیر اعلام می‌گردد. بر حسب مصاحبه و معاینه روانپزشکی به عمل آمده بیمار در حال حاضر مبتلا به جنون نمی‌باشد و قادر به اداره امور خود م. ب..» دادگاه تجدیدنظر استان ا. (شعبه دوم) در تاریخ 1393/02/27 در جلسه فوق‌العاده پرونده را مطالعه و با اعلام ختم رسیدگی و صدور دادنامه شماره --- - 1393/02/28 با این استدلال که «اوراق و محتویات پرونده خلاف نظر مرکز پزشکی قانونی حکایت دارد و بر این اساس این موضوع نیز قابلیت استماع نداشته و همچنین از سوی ت. ن. خ. و وکیل وی دلیل و مدرکی که منطبق بر یکی از جهات مندرج در ماده 348 قانون آیین دادرسی محاکم عمومی و انقلاب در امور مدنی باشد ارائه و عنوان ننموده که موجبات نقض دادنامه تجدیدنظرخواسته را فراهم نماید و از طرفی ایرادی از لحاظ شکلی و ماهوی و رعایت قواعد و مقررات دادرسی بر رای موصوف وارد نیست...» با رد تجدیدنظرخواهی به عمل آمده دادنامه تجدیدنظرخواسته را تایید و استوار نموده. دادنامه صادره به طرفین ابلاغ شده آقای …. ر. به وکالت از الف. و. ضمن اعتراض به دادنامه صادره در مهلت قانونی، دادخواستی به ضمیمه لایحه اعتراضیه (که در صورت لزوم به هنگام شور قرائت خواهد شد) درخواست فرجام و رسیدگی مجدد را نموده. ف. خ. مذکور فتوکپی مصدق دادنامه شماره --- - 1393/04/14 صادره از شعبه سوم دادگاه عمومی حقوقی خ. را ضمیمه نموده که مطابق آن آقای …. و. با وکالت الف. ر. به‌طرفیت دادستان دادسرای عمومی و انقلاب به خواسته اعاده دادرسی و نقض دادنامه شماره --- - 1379/10/19 صادره از همان شعبه (شعبه سوم دادگاه عمومی حقوقی خ.) تقدیم و درخواست رسیدگی نموده. متن دادنامه شماره مذکور بدین شرح م. ب..در خصوص دادخواست خواهان الف. و. فرزند م. با وکالت الف. ر. به ‌طرفیت دادستان دادسرای عمومی و انقلاب خ. به خواسته اعاده دادرسی و نقض دادنامه شماره --- مورخه 1379/10/19 صادره از این شعبه دادگاه نظر به اوراق پرونده، دادخواست خواهان، دادنامه موضوع اعاده دادرسی که حسب پیشنهاد شماره 79/300 مورخه 1379/10/13 معاونت محترم قضایی خ. حکم حجر متقاضی اعاده دادرسی به لحاظ جنون ایشان مستند به گواهی پزشکی قانونی مورخه 7182 - 79/10/6 صادر شده است اینکه وکیل مشارالیه مدعی شده حسب مدارک جدید تقدیمی ارائه شده موکل در تاریخ 1362/09/17 از بطن مادر به نام س. و صلب پدر به نام م. متولد گردیده متاسفانه والدین علیرغم اینکه موکل در افاقه کامل بوده است بدون اطلاع موکل در تاریخ 1379/10/19 به استناد گواهی پزشکی قانونی مذکور حکم حجر جنون صادر شده است هرچند موکل در تاریخ 1387/06/20 به موجب دادنامه شماره --- پرونده کلاسه --- /880 ح این شعبه دادگاه حکم رفع حجر صادر شده است و ب. ت. ب. آثار حکم حجر مقطع زمانی 1379 تا 1387 که موجب ضرر و زیان برای موکل شده است در صورتی که حسب مدارک موجود در پرونده در هیچ مقطع زمانی دارای حالت جنون نبوده است و از طرفی صرف‌نظر از مطالب مذکور بر اساس نامه شماره 6395 - 92 مورخه 1392/11/15 استان ا. که در تاریخ 1393/03/13 موکل از آن مطلع شده موکل در حال حاضر و در گذشته فاقد حالت جنون بوده است و موارد اشاره شده در مستند پزشکی قانونی صدور حکم حجر دادگاه از موارد و مصادیق جنون نبوده است و مدارک مذکور در جریان دادرسی مکتوم بوده است و بر اساس حیله و تقلب حکم حجر موکل صادر شده است و دادگاه با ملاحظه مدارک ارائه شده از سوی خواهان که حکایت از تحصیل در مقاطع مختلف به خصوص دانشگاهی و کارشناسی ارشد و حتی شرکت در آزمون استخدامی داشته است که حکایت از سلامت روانی خواهان داشته است و ایشان چون در زمانی حکم حجر صادر شده است که ایشان حدود 16 سال داشته است و قانونا رشید نبوده است و ایشان بی‌اطلاع از مفاد و آثار حکم صادره بوده است و حکم رفع حجر اشاره شده به‌نوعی صحت مراتب مذکور را به اثبات می‌رساند از طرفی حسب مدارک تقدیمی مستند اعاده دادرسی از حیث آثار و علائم قیدشده در گواهی پزشکی قانونی مستند حکم جنون ایشان از موارد جنون محسوب نشده که دادگاه مستند به آن حکم جنون صادر نماید و با استعلام مجدد از پزشکی قانونی و وصول پاسخ به شماره 661/17/93/000/1 مورخه 1393/03/25 به‌نوعی مصادیق اشاره شده در گواهی پزشکی قانونی اولیه زمان درخواست حکم حجر از مصادیق جنون محسوب نشده است و اینکه خوانده دعوی علیرغم ابلاغ قانونی اخطاریه دفاعی از هر حیث به عمل نیاورده است و ب. ت. ب. زمان اطلاع خواهان از مراتب مذکور که مصادیق جنون نمی‌باشد و زمان طرح دعوی که در مهلت مقرر قانونی بوده است لذا با پذیرش دعوی خواهان مستند به بند 7 ماده 426 و 430 و 432 و 436 و 438 از قانون آیین دادرسی مدنی حکم بر نقض دادنامه موضوع اعاده دادرسی حجر خواهان به لحاظ جنون و از طرفی حکم بر بطلان دعوی مذکور به لحاظ عدم احراز شرایط جنون محجور در زمان حجر موضوع حکم مذکور صادر و اعلام می‌نماید. رای صادره ظرف بیست روز پس از ابلاغ قابل تجدیدنظر در دادگاه محترم تجدیدنظر استان ل. م. ب.. رای شعبه دیوان عالی کشور فرجام‌خواهی آقای …. ر. به وکالت از آقای …. و. به‌طرفیت خانم س.س. با وکالت آقای م.ز. و خانم م.د. نسبت به دادنامه شماره --- - 93/2/28 شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان ا. مبنی بر تایید و استواری دادنامه شماره --- - 1392/12/01 صادره از شعبه اول دادگاه عمومی حقوقی د. مشعر بر صدور حکم بر فسخ نکاح وارد م. ب. زیرا اولا- مبنای حق فسخ جلوگیری از ورود ضرر است به همین لحاظ ماده 1121 قانون مدنی شرط تحقق حق فسخ در جنون برای هر یک از زوجین را استقرار جنون دانسته است و الّا چنانچه در زمان اِعمال حق فسخ نکاح یا قبل از آن جنون مرتفع شده باشد طبعا حق فسخی در بین نخواهد بود در این پرونده ز. د. ت. 1392/10/03 مبادرت به تقدیم دادخواست نموده درحالی‌که برابر الف- دادنامه شماره --- - 1387/06/20 شعبه سوم دادگاه عمومی حقوقی خ. رفع حجر آقای …. و. صادر شده ب- طبق نامه شماره 6395/92 /م/ 24 - 1392/11/16 اداره کل پزشکی قانونی استان ا. حسب نظریه روانپزشک، نامبرده (الف. و.) در حال حاضر علائمی دال بر جنون نداشته. ج- شعبه سوم دادگاه عمومی حقوقی خ. در مقام تقاضای اعاده دادرسی از دادنامه شماره --- - 1379/10/19 (که در خصوص حکم حجر الف. و. بوده) رسیدگی و طی دادنامه شماره --- - 1393/04/14 با این استدلال که چون طبق نامه شماره 661/17/93/000/1 - 1393/03/25 پزشکی قانونی، مصادیق اشاره شده در گواهی پزشکی قانونی اولیه زمان درخواست حکم حجر به شماره 7182 - 1379/10/06 (که با مصادیق تشنجات متوالی به همراه کاهش حافظه، وسواسی و تحریک‌پذیری) از مصادیق جنون محسوب نمی‌شود دادنامه موضوع اعاده دادرسی حجر خواهان به لحاظ جنون (به شماره 79/1776 - 1379/10/19 ) را نقض و حکم بر بطلان دعوی مذکور به لحاظ عدم احراز شرایط جنون را صادر و اعلام نموده. ثانیا- وفق اصول حقوقی ادعای جنون خوانده از یک‌سو و طرح دعوا علیه چنین خوانده‌ای از سوی دیگر مانعه‌الجمع م. ب. زیرا طرح دعوا علیه شخص مجنون صحیح نبوده و چنین دعوایی می‌بایست علیه ولی و یا سرپرست (حسب مورد) اقامه شود علی‌هذا ب. ت. ب. ایرادات ماهوی و شکلی فوق‌الاشعار به استناد مواد 371 (بند 2 ) و 401 (بند ج) از قانون آیین دادرسی مدنی، دادنامه فرجام‌خواسته را نقض و رسیدگی را به شعبه هم‌عرض ارجاع می‌نماید. رئیس و اعضای معاون شعبه --- دیوان‌عالی کشور-