شرط تعلق ارش‌البکاره

رأی خلاصه جریان پرونده در تاریخ 1391/03/27 خانم ف.پ. شکایت کرده است که فردی به نام ج.ر. با وعده ازدواج وی را فریب داده و طی چند مرحله به عنف به او تجاوز نموده و آخرین بار ساعت 12 شب که از عروسی به خانه می‌آمده مجدداً با فریب و نیرنگ او را به سر زمین‌ها برده و با وی عمل جنسی انجام داده است. گواهی پزشکی قانونی مورخ 1391/03/28 خانم ف.پ. حاکی است که مدخوله است. در تحقیقات دادسرا نیز شاکیه (خانم ف.پ.) اظهار داشته که: متهم (ج.ر.) از اقوام نزدیک ماست، برادر خانم …. در چهار سال گذشته (رابطه ما) در حد حرف زدن بود، اما از پارسال به بعد رابطه جنسی ما شروع شد و او به زور با من این کار را کرده، بار اول منزل ما آمد و گفت وسایل کشاورزی می‌خواهم. گفتم: کسی خانه نیست. آمد داخل خانه و به من فرصت حرف زدن نداد و با من مرتکب زنای به عنف شد .... مراحل بعد هم از ترس آبرویم که مرا تهدید کرده بود مجبور شدم با او ارتباط داشته باشم. شاید شش الی هفت بار باشد و آخرین بار پریشب بود. در خصوص صدمات وارده به شاکی گفته است: من بدنم کبود هست ولی آثار تنبیه برادرم م. ب. و با چوب، برادرم دست مرا شکسته است. من حاضرم با همین شرایط همسر دوم او شوم، تا مشکل من حل شود. او متأهل است و هنوز همسرش را به خانه نبرده است. م.و. وکیل پ. ی. د. به وکالت از طرف شاکیه (ف.پ.) خود را معرفی کرده است. متعاقباً م.د. وکیل پ. ی. د. نیز خ. ر. ب. وکالت از طرف خانم ف.پ. معرفی نموده‌است. وی به موجب لایحه‌ای اعلام کرده است که متهم اکنون با طعن و کنایه با موکله و خانواده‌اش رفتار می‌نماید و احتمال درگیری در روستا وجود دارد. در جلسه مورخ 1391/05/14 دادگاه، شاکیه شکایت خود را علیه متهم تکرار نموده‌است. وکیل شاکیه نیز توضیحاتی در مورد شکایت خانم ف.پ. داده است. از متهم به نام ج.ر. متولد 1367، شغل کشاورز، باسواد، اهل و ساکن ... به اتهام زنای به عنف با خانم ف.پ. تحقیق شده، گفته است: اتهام را قبول ندارم، من هیچ‌گونه رابطه‌ای با این خانم …. نمی‌دانم چرا علیه من شکایت کرده‌اند. از وی در مورد تماس تلفنی با شاکیه سئوال شده، اظهار داشته هیچ تماسی نداشته‌ام. م.ب. وکیل پ. ی. د. نیز به وکالت از طرف آقای ج.ر. خود را معرفی نموده‌است (صفحه 29). در جلسه مورخ 1391/06/16 خانم م.و. و آقای م.د. وکلای شاکیه حاضر شده و توضیحاتی به سمع دادگاه رسانده‌اند. از آقای ع.ن. 38 ساله، شغل دبیر، به نام مطلع تحقیق شده، اظهار داشته: حدود یک ماه قبل آقای ح.پ. با مراجعه به من گفتند امشب به روستای ... بیایید و من رفتم. جمعی از بزرگان روستای ... و الف. آن‌جا بودند. آقای ح.پ. گفتند که پسر آقای ر. این جریان را به وجود آورده است. آقای خ. گفتند آن‌ها دو نفرند. اگر پسر آقای ر. بود جریان را حل می‌کنیم. قرار شد فردا خبرش را بدهند. بعد من به آقای خ. زنگ زدم، ایشان گفت به آقای پ. بگویید: از راه قانون پیگیری کنند. هدف آقای پ. (برادر شاکیه) از تشکیل جلسه عقد دختر برای ج.ر. بود، اما آقایانی که از طرف آقای ر. آمده بودند هدفشان این بود که به نحو دیگری غیر از عقد موضوع حل و فصل شود. آقای ق.ص. 57 ساله، شغل کشاورز نیز تقریباً مسایل مذکور را تکرار کرده است. پرینت مکالمات تلفنی مربوطه نیز پیوست گردیده است. در جلسه مورخ 1391/07/12 ابتدا آقای دادستان تقاضای مجازات متهم را نموده‌است. سپس از متهم در مورد پرینت مکالمات تلفنی مربوطه تحقیق شده، اظهار داشته: خواهرم زن ج.پ. است و با شوهرش اختلاف داشته، جلسه بزرگترها به خاطر حل مسئله آن‌ها بوده و ارتباطی به من ندارد. در مورد پرینت مکالمات باید عرض کنم که دو بار سیم کارت خود را گم کرده بودم که سوزاندم و یک نوبت نیز دست یک چوپان بود که از او گرفتم و هیچ تماسی با خانم مذکور نداشته‌ام. وکیل متهم نیز از موکل خود دفاع نموده و در مورد دلایل شرعی ارتکاب زنای به عنف توضیحاتی داده است. دادگاه اتهام م. م. ب. زنای به عنف را تفهیم کرده، اظهار داشته: اتهام را قبول ندارم. بی‌گناهم. پرینت دیگری از مکالمات تلفنی مربوطه نیز اخذ و ضمیمه شده‌است. در تاریخ 1391/09/16 جلسه دادگاه تشکیل گردیده‌است. پس از استماع اظهارات شاکیه و وکیل او به متهم اتهامش مبنی بر زنای به عنف تفهیم گردیده، اظهار داشته: من اصلاً با این خانم …. وکیل متهم نیز از وی دفاع کرده است. دادگاه از متهم سئوال کرده است: آیا با همسرت در عقد هستید و زندگی مشترک را شروع نکرده‌اید؟ جواب داده است: در عقد هستیم، می‌خواستیم شروع کنیم که مرا بازداشت کردند. دادگاه تحقیق از برادران شاکیه را لازم دانسته و آنان را احضار نموده‌است. ح.ر. وکیل پ. ی. د. نیز خ. ر. ب. عنوان وکیل ج.ر. معرفی نموده‌است. آقای ج.ر. استشهادیه‌ای مبنی بر این‌که تاکنون عمل خلافی مرتکب نشده‌است، تقدیم نموده‌است. ح.ر. وکیل متهم نیز طبق لایحه‌ای اعلام داشته که شکایت مذکور به واسطه خصومت‌های شخصی و اختلافات دیرینه خانوادگی مطرح شده‌است. از آقای م.پ. متولد 1371، شغل کارگر، به نام مطلع تحقیق شده، اظهار داشته: شب بلند شدیم، دیدیم خواهرم نیست. بیرون رفتیم، دیدم یک موتورسیکلت می‌آید. چراغ خود را خاموش نمود. برادرم که جلوتر بود او را شناسایی کرد. ج.ر. بود. از آقای ح.پ. متولد 1347، شغل کشاورز، به نام مطلع تحقیق شده، نامبرده مطالب مذکور را تقریباً تکرار کرده و گفته است: مرد و زنی به طرف روستا آمدند که خواهرم را شناختم. از او پرسیدم این آقا چه کسی بود؟ گفت: ج.ر. بود، بعد موتور را نگه داشتیم. ج.ر. فرار کرد. در جلسه مورخ 1391/11/12 ابتدا نماینده محترم دادستان تقاضای مجازات متهم را نموده‌است، سپس شاکیه شکایت خود را تکرار کرده است و گفته است: متهم چهار الی پنج بار به من تجاوز کرده است. دفعه آخر داخل آن خانه باغ و مابقی را داخل منزل خودمان انجام داده و همه دفعات زنای به‌عنف و اکراه بوده است. سپس دادگاه به متهم ج.ر. اظهارات برادران شاکیه را تفهیم کرده، گفته است: حرف‌های آن‌ها را قبول ندارم. چرا مرا در آن شب نگرفته‌اند و چرا گذاشتند فرار کنم؟ سپس وکلای شاکیه و متهم مطالبی را در دفاع از حقوق موکلین خود بیان نموده‌اند (صفحه 116 به بعد). از متهم آخرین دفاع اخذ شده، اظهار داشته: با همسرم پ.الف. در عقد هستم و من به هیچ عنوان با خانم ف.پ. رابطه نامشروع و عمل زنا انجام نداده‌ام (صفحه 118). دادگاه ختم رسیدگی را اعلام و به موجب دادنامه شماره 0038-91/11/12 به اختصار چنین رأی صادر نموده‌است: «درخصوص اتهام آقای ج.ر. دایر بر زنای غیرمحصنه با خانم ف.پ. نظر به شکایت مطروحه، گواهی پزشکی قانونی، پرینت مکالمات مأخوذه، اظهارات شهود در جلسه دادگاه، بزه انتسابی علماً محرز است. مستنداً به مواد 64- 67-87-88-100 و 105 قانون مجازات اسلامی و ب. ت. ب. متأهل بودن متهم نامبرده را به تحمل یکصد تازیانه حدی و تراشیدن سر و تبعید به مدت یک سال به شهرستان… محکوم می‌نماید و درخصوص اتهام خانم ف.پ. دایر بر انجام زنای غیرمحصنه با آقای ج.ر. نظر به این‌که ادعا شده به زنا اکراه شده و یقین بر خلاف آن احراز نشده‌است، به لحاظ فقد ادله در خصوص شکایت خانم ف.پ. علیه آقای ج.ر. دایر بر زنای به‌عنف مع‌الاحصان صرف‌نظر از انکار متهم، حکم برائت صادر و درخصوص درخواست وکیل شاکی مبنی بر مطالبه ارش‌البکاره نظر به این‌که مطالبه ضرر و زیان ناشی از جرم مستلزم رعایت تشریفات آئین دادرسی مدنی می‌باشد، دادگاه با تکلیفی مواجه نیست.» م.د. به وکالت از طرف خانم ف.پ. نسبت به حکم صادره اعتراض نموده و توضیح داده است که توجهی به دفاعیات موکله و اینجانب نشده‌است. م.ب. نیز به وکالت از طرف محکومٌ‌علیه (ج.ر.) درخواست تجدیدنظر نسبت به حکم صادره را نموده و توضیح داده است که موکل اقراری به زنا نکرده است. ازاله بکارت محتمل است با عمل دیگری غیر از زنا صورت گیرد و دلیلی بر زنا علیه موکل وجود ندارد. مشروح لایحه مربوطه به هنگام شور قرائت می‌شود. پرونده به دیوان‌عالی‌کشور ارسال رسیدگی به این شعبه ارجاع گردیده است. هیئت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش آقای … و ملاحظه اوراق پرونده و نظریه کتبی آقای … اجمالاً مبنی بر: «تأیید» دادنامه شماره 00038- 1391/11/12 تجدیدنظرخواسته مشاوره نموده، چنین رأی می‌دهد: رأی شعبه دیوان عالی کشور اولاً: در خصوص تجدیدنظرخواهی آقای ج.ر. با وکالت م.ب. وکیل پ. ی. د. نسبت به دادنامه تجدیدنظرخواسته در قسمتی که نامبرده به اتهام زنای غیرمحصنه با خانم ف.پ. به یکصد ضربه تازیانه به عنوان حد زنا محکوم گردیده، مضافاً بر این‌که مشارٌالیه به تراشیدن سر و تبعید نیز محکوم شده‌است، نظر به این‌که حکم دادگاه بر اساس حصول علم صادر گردیده است و مستندات علم که عبارتند از شکایت شاکیه - گواهی پزشکی قانونی و اظهارات شهود و مطلعین غیرمتعارف به نظر نمی‌رسد و از نظر ماهوی و شکلی نیز ایرادی اساسی بر دادنامه معترضٌ‌عنه مشهود نمی‌باشد، لذا با ردّ تجدیدنظرخواهی محکومٌ علیه موصوف و وکیل ایشان، مستنداً به بند (الف) ماده 265 قانون آئین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور کیفری دادنامه تجدیدنظرخواسته در این قسمت تأیید و ابرام می‌گردد. ثانیاً: در خصوص تجدیدنظرخواهی خانم ف.پ. با وکالت م.د. وکیل پ. ی. د. نسبت به دادنامه معترضٌ‌عنه از لحاظ قلّت مجازات، نظر به این‌که ماده 87 قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1370 و ماده 229 قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1392 مجازات محکومٌ علیه مذکور را تعیین نموده‌اند و دادگاه نیز ارتکاب زنای به عنف یا با شرایط احصان را احراز نکرده است و در مرحله تجدیدنظرخواهی نیز دلیلی بر این امر ارائه نگردیده است، ایرادی اساسی از نظر ماهوی و شکلی بر رأی تجدیدنظرخواسته در قسمت تعیین مجازات وارد نمی‌باشد، با ردّ تجدیدنظرخواهی خانم … و وکیل ایشان مستنداً به بند (الف) ماده 265 قانون آئین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امورکیفری دادنامه معترضٌ‌عنه در این قسمت نیز تأیید و ابرام می‌گردد، لکن دادنامه مزبور در قسمتی که پرداخت ارش‌البکاره را موکول به تقدیم دادخواست حقوقی نموده‌است واجد ایراد قضایی است. زیرا اولاً: به موجب رأی وحدت رویه شماره 683- 1384/10/13 هیئت عمومی دیوان‌عالی‌کشور، ارش نوعی دیه محسوب شده‌است. ثانیاً: ماده 449 قانون مجازات اسلامی سال 1392 ارش را به عنوان دیه غیرمقدر نامیده است که ب. ت. ب. ماده 17همان قانون مجازات نیز محسوب می‌گردد. ثالثاً: ب. ت. ب. مراتب مذکور، ارش‌البکاره ضرر و زیان ناشی از جرم نمی‌باشد، بلکه صدمه‌ای ناشی از جرم است که خود مجازات مستقل دارد. رابعاً: ماده 231 قانون مجازات اسلامی صراحت دارد که (در موارد زنای به عنف و در حکم آن در صورتی که زن باکره باشد مرتکب علاوه بر مجازات مقرر به پرداخت ارش‌البکاره و مهرالمثل نیز محکوم می‌شود.)،‌ لذا رأی معترضٌ‌عنه در این قسمت منطبق با موازین قانونی به نظر نمی‌رسد و مستنداً به بند 4 از شق (ب) ماده 265 قانون آئین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امورکیفری، دادنامه تجدیدنظر خواسته در این قسمت نقض و رسیدگی مجدد به شعبه دیگر از محاکم کیفری استان ... ارجاع می‌گردد. شعبه 7 دیوان عالی کشور - رئیس و عضو معاون حسین انتظاری - سید عباس بلادی فهرست خلاصه جریان پرونده شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی