اسباب حجر (حقوق): مقدمه

حجر در لغت به معنای منع و در اصطلاح حقوقی به معنی عدم اهلیت استیفا ، اجرا و اعمال حق م. ب.. ۱. ۱ - اسباب حجر از نظر فقها فقهای امامیه در کتاب حجر، شش مورد را از اسباب حجر ذکر کرده‌اند که عبارتند از: • صغر؛ • سفه؛ • جنون؛ • افلاس؛ • مرض متصل به موت؛ • رقیت (بردگی). ۱. ۲ - اسباب حجر در حقوق موضوعه در حقوق موضوعه و در <a class="artref" href="/ماده/ماده-1207-a_0815110236867">ماده ۱۲۰۷ قانون مدنی</a> فقط به صغر و سفه و جنون اشاره شده و سخنی از افلاس و مرض متصل به موت و بردگی به میان نیامده است. این ماده بیان می‌کند: «اشخاص ذیل محجور و از تصرف در اموال و حقوق مالی خود ممنوع هستند: صغار، اشخاص غیررشید، مجانین.» علت عدم ذکر این سه مورد نیز روشن است: • افلاس از مباحث حقوق تجارت است؛ • نظام برده‌داری در عصر حاضر موضوعا منتفی است؛ • اختلاف نظر در اعتبار و یا عدم اعتبار مرض متصل به موت در مورد تصرفات منجز و مجانی میت. ۲ - صغر صغیر در لغت به معنای کوچک و خرد و در اصطلاح حقوقی، به کسی گفته می‌شود که به سن بلوغ نرسیده باشد. ۲. ۱ - <a class="artref" href="/ماده/ماده-1210-a_0815110236870">ماده ۱۲۱۰ قانون مدنی</a> منظور از بلوغ، این است که شخص دوره کودکی را پشت سر گذاشته و قوای جسمی و غریزه جنسی او رشد کافی یافته و آماده توالد و تناسل است. برای تشخیص سن بلوغ، قرائن و امارات مختلفی وجود دارد. «سن بلوغ در پسر پانزده سال تمام قمری و در دختر نه سال تمام قمری است». (مفاد تبصره ۱ <a class="artref" href="/ماده/ماده-1210-a_0815110236870">ماده ۱۲۱۰ قانون مدنی</a>) به علت انتقادهایی که به سن بلوغ دختران شد قانونگذار سن ازدواج دختران را سیزده سال قرار داده است. ۲. ۲ - اقسام صغیر به دو قسم تقسیم می‌شود: • ممیز؛ • غیرممیز. ۲.۲. ۱ - صغیر غیرممیز منظور از صغیر غیرممیز کسی است که دارای قوه درک و تمیز نیست و زشت و زیبا و سود و زیان را از هم تشخیص نمی‌دهد و فاقد اراده حقوقی است. به همین علت تمامی اعمال حقوقی او باطل م. ب.. ۲.۲. ۲ - صغیر ممیز ولی منظور از صغیر ممیز ، نابالغی است که دارای قوه درک و تمیز نسبی است و با این‌که به سن بلوغ نرسیده است، زشت و زیبا و سود و زیان را از هم تشخیص می‌دهد و به همین علت اعمال حقوقی او غیر نافذ بوده و منوط به تنفید ولی یا قیم او است. ۲. ۳ - ملزومات خروج از حجر برای خروج از حجر، رسیدن به بلوغ کافی نبوده و باید علاوه بر بلوغ، مشخص، رشید نیز شده باشد. مقصود از رشد این است که شخص توانایی اداره اموالش را به نحو عقلایی داشته باشد. فرض بر این است که صغیر در زمان بلوغ رشد هم دارد مگر این‌که جنون یا عدم رشد او ثابت شده باشد.(<a class="artref" href="/ماده/ماده-1210-a_0815110236870">ماده ۱۲۱۰ قانون مدنی</a>) ولی در موردی که اموال صغیر در اختیار ما باشد در صورتی می‌توان به او تحویل داد که رشد او نیز علاوه بر بلوغ ثابت شده باشد.