فسخ پیمان از طرف پیمانکار — درباره این ماده نکاتی چند قابل ذکر

گرچه ماده ۴۸ شرایط عمومی پیمان به عنوان شرط خیار به نفع کارفرما پیش بینی شده و هرچند شرط خیار مزبور بدون رعایت ماده ۴۰۱ قانون مدنی از موجبات بطلان پیمان است، اما وجود ماده ۴۸ شرایط عمومی پیمان در پاره ای از مواقع برای پیمانکار نعمت است. چرا که ملاطفت و نرمی در قطع رابطه ی حقوقی بین طرفین، پیمانکار را از خطر مالی و حیثیتی در سایه ی امن قرار می دهد. در این رابطه ظریفی به طنز می گفت: در شرایط عمومی پیمان دو گونه حق فسخ برای کارفرما ملحوظ شده: ۱ فسخ با لگد ۲ فسخ با نوازش!! بدین ترتیب می توان اذعان داشت خاتمه پیمان به عنوان وسیله ای برای انحلال پیمان دارای خصوصیات زیر است: شرط خیاری است در ید کارفرما که او را قادر می سازد بنا بر مصلحت خود، هر آن رابطه ی حقوقی و قراردادی خویش را با پیمانکار خاتمه دهد ۲ با توافق ضمنی بین دو طرف پیمان وسیله ای است برای اقاله تفاسخ پیمان که پیمانکار و کارفرما می توانند به طور پنهانی و مکتوم، قرار اقاله ی پیمان را با استفاده از ظاهر ماده ۴۸ شرایط عمومی فراهم و عملی سازند. ب. ت. ب. برخی از ماده های شرایط عمومی پیمان پیمانکار می تواند به کیفیت خاصی پیمان را به سود خود فسخ و منحل سازد. ناسازگاری ماده ۴۸ شرایط عمومی پیمان با نظام حقوقی ایران ماده ۴۸ شرایط عمومی پیمان تحت عنوان «خاتمه ی پیمان مقرر می دارد: هرگاه پیش از اتمام کارهای موضوع پیمان، کارفرما بدون آن که تقصیری متوجه پیمانکار باشد، بنابه مصلحت خود یا علل دیگر تصمیم به خاتمه ی پیمان بگیرد، خاتمهی پیمان ا ... به پیمانکار ابلاغ میکند. درباره این ماده نکاتی چند قابل ذکر است: «خاتمه ی پیمان عنوان ماده ۴۸ شرایط عمومی پیمان است. «خاتمه» واژه ی عربی است و معادل آن را در فارسی می توان «پایان» دانست. در نتیجه، خاتمهی پیمان یعنی پایان پیمان. در اصطلاح حقوقی پایان یا خاتمه ی پیمان دو مفهوم متفاوت از هم دارد: (۱) انجام و اتمام کار توسط پیمانکار و تحویل موضوع آن به کارفرما که به عنوان وفای به عهد به استناد بند (۱) ماده ۲۶۴ قانون مدنی از موارد سقوط تعهدات است. (۲) پایان رابطه ی حقوقی کارفرما و پیمانکار. با دقت نظر در منطوق ماده ی ۴۸ شرایط عمومی پیمان، پیداست که مفهوم دوم مورد لحاظ نویسندگان پیمان بوده و هیچگاه مقصود از آن اتمام کار توسط پیمانکار و تحویل موضوع پیمان به کارفرما نبوده است. پس، مفهوم دوم دارای بار حقوقی خاصی است که موضوع اصلی این بحث است. اصطلاح خاتمه ی پیمان در نظام حقوقی ایران کاملاً بیگانه و عاری از مفهوم است. ما علت درج آن در پیمان ناشی از چیست؟ پاسخ را باید در این یافت که اصطلاح مذکور از نظام حقوقی کامن لا (Common law به طور نادرست به شرایط عمومی پیمان ما راه یافته است. اصطلاح مورد بحث در ماده (۱۵) و ماده (۱۲) قرارداد بین المللی فید یک بی آن که بین کارفرما و پیمانکار تفاوتی از لحاظ فسخ پیمان قائل باشد، تحت عنوان Termination by Employer و Termination by Contractor آمده است. بدین ترتیب، مرکز ثقل این نوشته را باید به روشن کردن مفهوم اصطلاح Termination» اختصاص داد. واژه ی Termination در کتاب فرهنگ انگلیسی به فارسی» آریان پور به معنی «پایان، خاتمه، انتها، فسخ ختم ترجمه شده است. در حالی که در برگردان لغوی این کلمه از قرارداد فید یک در ماده ۴۸ شرایط عمومی پیمان، فقط به معنی «خاتمه» توجه شده و از معنی «فسخ» صرف نظر گردیده است. اما در یافتن معنی دقیق این اصطلاح حقوقی نباید صرفاً به فرهنگ مزبور اکتفا کرد و باید مفهوم حقوقی آن را با یاری جستن از فرهنگهای حقوقی بدست آورد. ⚠ احتیاط: ممکن است آغاز یا پایانِ مطلب در بندِ مجاور باشد. بدین ترتیب، مرکز ثقل این نوشته را باید به روشن کردن مفهوم اصطلاح Termination» اختصاص داد. واژه ی Termination در کتاب فرهنگ انگلیسی به فارسی» آریان پور به معنی «پایان، خاتمه، انتها، فسخ ختم ترجمه شده است. در حالی که در برگردان لغوی این کلمه از قرارداد فید یک در ماده ۴۸ شرایط عمومی پیمان، فقط به معنی «خاتمه» توجه شده و از معنی «فسخ» صرف نظر گردیده است. اما در یافتن معنی دقیق این اصطلاح حقوقی نباید صرفاً به فرهنگ مزبور اکتفا کرد و باید مفهوم حقوقی آن را با یاری جستن از فرهنگهای حقوقی بدست آورد. در مراجعه به چاپ پنجم فرهنگ حقوقی بلاک، (Black's Law Dictionary) ذیل واژه Termination می خوانیم ب. ت. ب. اجاره یا قرارداد، اصطلاح یاد شده دلالت دارد بر الغای معمولاً پیش از