حکم نکاح مجنون ادواری

حکم نکاح مجنون ادواری خ. م.: در تاریخ 21 خرداد 1393، حکمی در خصوص دعوی بطلان عقد نکاح به دلیل محجوریت زوج صادر گردید. خواهان، به استناد جنون زوج و عدم اهلیت قانونی وی بر اساس ماده 190 قانون مدنی، درخواست اعلام بطلان عقد نکاح را مطرح کرد. وی ادعا نمود که زوج به مدت چندین سال به اختلال روانی مبتلا بوده و بدون اطلاع قیم و خانواده، اقدام به ازدواج کرده است. دادگاه بدوی به دلیل وجود پرونده‌ای دیگر در خصوص اعتراض به حکم حجر، دادرسی را متوقف کرد. پس از بررسی شهود، دادگاه به این نتیجه رسید که در زمان عقد، زوج در حالت افاقه بوده و بنابراین عقد معتبر است. در دعوی متقابل، دادگاه حکم به پرداخت مهریه به میزان 1360 سکه بهار آزادی صادر کرد. قیم نسبت به این حکم تجدیدنظر خواهی کرد و ادعای عدم اطلاع از وضعیت روحی زوج و سوءاستفاده از جانب زوجه را مطرح نمود. با این حال، دادگاه تجدیدنظر با استناد به گواهی شهود و مدارک موجود، حکم بدوی را تایید کرد. در نهایت، دیوان عالی کشور با رد فرجام‌خواهی و تایید دادنامه‌های صادره، به انطباق آن‌ها با موازین قانونی و شرعی اشاره کرده و پرونده را به دادگاه صادرکننده رای عودت داد. تاریخ دادنامه قطعی: 1393/03/21 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: در صورت اثباتِ تحققِ اعمال حقوقی مجنون ادواری (عقد نکاح) در حالت افاقه، این اعمال نافذ و صحیح است. رای خلاصه جریان پرونده آقای ج.ر. به قیمومیت از آقای ی.ر. با وکالت آقای ع.ه. به طرفیت خانم ش.ت. دادخواست به خواسته صدور حکم بر اعلام بطلان عقد نکاح فی مابین آقای ی.ر. و خوانده (ش.ت.) به لحاظ محجوریت (جنون) زوج به دادگستری درود تقدیم که به شعبه --- حقوقی همان دادگستری ارجاع شده است در شرح دادخواست اظهار داشت که به وکالت از ج.ر. با عنایت به اینکه آقای ی.ر. چندین سال است مبتلا به بیماری روانی و جنون م. ب. و طی این سال ها چندین مرتبه در بیمارستان های مختلف بستری و تحت درمان بوده و به طور مدام از دارو استفاده می‌نماید ن. ب. ا. مطابق دادنامه صادره از شعبه هشتم دادگاه حقوقی اراک آقای ی.ر. به لحاظ ابتلا به بیماری خلقی و جنون از سال 86 محجور شناخته شده و حکم محجوریت وی صادر و موکل نیز به عنوان قیم انتخاب و منصوب شده و ن. ب. ا. موکل اخیرا مطلع شده که مطابق سند نکاحیه تنظیمی دفترخانه شماره... درود محجور بدون اطلاع وی با خوانده ازدواج نموده و حتی کلیه معرفین و شهود نیز در زمان عقد از سوی زوجه تعرفه شده است و این موضوع موید عدم اطلاع بستگان زوج از ازدواج م. ب. ب. ت. ب. اینکه زوج به هیچ وجه قادر به اداره امور زندگی مشترک و شخصی خود نمی‌باشد و قطعا در آینده موجبات عسر و حرج برای زوجین فراهم خواهد شد لذا ب. ت. ب. اینکه (مجنون) قادر به اداره امور مالی و احوال شخصه خود نمی‌باشد و مستفاد از ماده 190 ق.م. و سایر مقررات موضوعه کلیه اعمال مجنون در این راستا به لحاظ فقدان قصد باطل و فاقد اعتبار م. ب. و تقاضای صدور حکم بر اعلام بطلان عقد نکاح فی مابین محجور (آقای ی.ر.) و خوانده به لحاظ فقدان قصد محجوریت (جنون) زود م. ا.. در تاریخ 13/11/90 دادگاه مذکور به لحاظ اینکه گواهی را خوانده از دفتر شعبه --- حقوقی دادگاه عمومی اراک تقدیم نموده که خانم ش.ت. در تاریخ 1/11/90 دادخواستی تحت عنوان اعتراض ثالث نسبت به دادنامه شماره --- مبنی بر حکم حجر آقای ی.ر. تقدیم شعبه نموده که تحت کلاسه --- ح 8 ثبت و در جریان رسیدگی م. ب. صدور رای در این پرونده منوط به اتخاذ تصمیم در پرونده مذکور م. ب. فلذا به استناد ماده 19 ق.آ.د.م. قرار توقیف دادرسی صادر می‌نماید از سوی وکیل آقای ج. لایحه ای تقدیم دادگاه که ضمیمه آن دادنامه صادره از شعبه --- پیوست است که حکم بر حجر آقای ی.ر. «مبتلا به اختلال روانی دوقطبی م. ب.»; که مورد اعتراض ثالث زوجه واقع شده بوده اعتراض معترض غیر وارد دانسته و رای به ردّ اعتراض و تایید ابرام دادنامه مورد اعتراض صادر می‌نماید. دادگاه شعبه چهارم حقوقی درود وارد رسیدگی شده و اظهارات وکیل خواهان را اخذ نمی‌نماید و تصمیم می‌گیرد مبنی بر اینکه مشخص نیست نوع عقد نکاح طرفین در حالت جنون زوج بوده یا در حال افاقه که لازم است از عاقد و شهودی که متن عقدنامه را گواهی کرده اند تحقیق شود فلذا قرار استماع شهادت شهود را صادر می‌نماید و خانم ش.ت. با وکالت خانم م.ه. به طرفیت آقای ج.ر. به قیمومیت آقای ی.ر. تقاضای مطالبه مهریه به میزان یک هزار و سیصد و شصت عدد تمام سکه بهار آزادی در شرح آن بیان داشته تعداد سکه مذکور به عنوان مهریه بر ذمه زوج استوار م. ب. که با وصف محجور بودن زوج از قیم ایشان با احتساب کلیه خسارات هزینه دادرسی مطالبه می‌گردد دادگاه در اجرای بند 6 مادتین 84 و 103 ق.آ. د.م. قرار رسیدگی توامان صادر می‌نماید تا پرونده موضوع فسخ نکاح و پرونده موضوع مهریه و مطالبه آن در یکجا رسیدگی شود. دادگاه از شهودی که خوانده حاضر نموده و عاقد اظهارات آنان را اخذ و همگی بیان داشتند در زمان عقد اثری از جنون و غیرعادی بودن زوج مشاهده ننمودند در عین وکیل خ. ا. د. آقای ی.ر. فرزند ج. به استناد شعبه --- دادگاه عمومی اراک مبتلا به جنون م. ب. و این جنون از سال 86 بوده با عنایت به اینکه در سال 90 ایشان بدون اطلاع قیم اقدام به ازدواج با خوانده نموده که به لحاظ عدم اهلیت قانونی و همچنین فقدان قصد به استناد ماده 190 ق.م محکوم به بطلان است و هرچند در این خصوص اختیار فسخ نیز به زوج داده شده لیکن این امر موجب و مانع فسخ و یا بطلان نکاح از جانب قیم زوج نخواهد بود ضمن اینکه قیم در زمان عقد حضور نداشته و نکاح را تنفیذ ننموده و مضاف بر اینکه کلیه شهود اجرای صیغه عقد همگی از طرف زوجه معرفی شدند و این موضوع بیانگر عدم اطلاع قیم و خانواده زوج از ازدواج محجور م. ب. و نکته دیگر اینکه گواهی پزشکی قانونی و حکم محجوریت هیچ تصریحی و یا اشاره ای به ادواری بودن جنون زوج ننموده هرچند اشاره به نوسان بیماری و دوقطبی بودن نموده در این خصوص عنداللزوم مرجع صدور گواهی پزشکی قانونی و نیز کمیسیون پزشکی قانونی که نظریه قطعی را اعلام استعلام گردد از پزشکی قانونی استعلام شده در این زمینه که پاسخ داده اختلال روانی دوقطبی منطبق بر جنون ادواری م. ب. شعبه --- دادگاه عمومی (حقوقی) دادگستری شهرستان درود طی دادنامه شماره --- مورخ 30/11/91 با این بیان: ب. ت. ب. اینکه مطابق دادنامه صادره به شماره 279 - 91 از شعبه --- محاکم حقوقی اراک نوع حجر زوج را اختلال روانی دوقطبی اعلام که حسب نظریه پزشکی قانونی مجنون ادواری تلقی می‌گردد و مطابق ماده 1213 ق.م. اعمال حقوقی مجنون ادواری در حال افاقه نافذ م. ب. مشروط بر آنکه افاقه او مسلم باشد که جهت احراز حالت جنون یا افاقه وی از عاقد و شهود حین العقد تحقیق که همگی در اظهارات خود بیان نموده‌اند زوج در زمان عقد دارای حالت جنون نبوده و به افاقه وی شهادت داده اند. فلذا دعوی وکیل خ. د. ا. را وارد ندانسته و حکم بر بطلان دعوی وکیل خ. د. ا. صادر می‌نماید و نسبت به دادخواست متقابل (مطالبه مهریه) ب. ت. ب. احراز وجود علقه زوجیت فی مابین و اینکه زن به مجرد عقد مالک مهر می‌شود و دعوی وکیل خ. ر. و. دانسته و حکم بر محکومیت خوانده به پرداخت 1360 سکه بهار آزادی بابت اصل خواسته صادر و بابت هزینه دادرسی 000/02/1 ریال و بابت حق الوکاله 3/060/000 از اموال مولی علیه د. ح. خ. محکوم می‌نماید از دادنامه صادره آقای ج.ر. به قیمومیت ی.ر. تقاضای تجدیدنظرخواهی نموده است و اظهار داشته نسبت به دادنامه --- صادره از شعبه --- حقوقی درود که در تاریخ 26/12/91 ابلاغ شده درخواست رسیدگی مجدد دارم در لایحه پیوستی نیز اظهار داشته آگاهی نسبت به بحث حجر نداشتم در این خصوص اقدام قانونی انجام نداده بودم تا اینکه در سال 90 متوجه شدم که بدون اطلاع من و سایر اعضای خانواده در مرداد 90 بعد از ترخیص از بیمارستان روانی م. با ت. ن. خ. عقد دائم نموده و این در حالی بود که اصل شناسنامه فرزندم نزد من بود و ت. ن. خ. از موقعیت روحی و روانی او سوءاستفاده و اقدام به اخذ شناسنامه المثنی از ثبت احوال اراک برای ی.ر. نموده که رسید موجود در ثبت احوال نیز حکایت از اخذ شناسنامه المثنی توسط (خانم ش.ت.) دارد پس از اطلاع از موضوع فوق دادخواست صدور حکم حجر مطرح نمودم و حکم محجوریت به لحاظ جنون و اختلال روانی صادر و زمان شروع بیماری نیز ب. ت. ب. مدارک و پرونده بالینی از سال 86 اعلام گردید برخلاف استدلال دادگاه بدوی اختلال روانی دوقطبی دلیل بر ادواری بودن جنون نیست بلکه مبین شدت و ضعف بیماری است و به هیچ وجه بیانگر این نیست که بیمار در یک مقطع زمانی کاملا سالم در حال افاقه باشد چنانچه ضرورتی برای معاینه مجدد محجور بود قاعدتا می‌بایست در محلی معاینه شود که پرونده بالینی و سوابق و مدارک بیماری در آن قرار دارد انجام شود و معرفی محجور به پزشکی قانونی درود فاقد وجاهت قانونی است و می‌بایست به جهت آزمایش مجدد به پزشکی قانونی اراک معرفی می گردید و تمامی شهود حین العقد از بستگان ت. ن. خ. می‌باشند و شهادت آنان کذب و اظهاراتشان صرفا از باب جانب داری از زوجه بیان شده است و ب. ت. ب. حکم محجوریت، محجور فاقد قصد بوده و دارای اهلیت قانونی نبوده و نیز تعیین هزار عدد سکه بهار آزادی به عنوان مهریه زوجه نیز گویای محجوریت و عدم سلامت روحی و جسمی محجور م. ب. علی هذا اینکه محجور، مجنون دائمی و به صورت مستمر از دارو استفاده می‌نماید و در زمان عقد نیز بدون اطلاع خانواده و با فریب زوجه بدون قصد ازدواج با ت. ن. خ. عقد نموده است شعبه --- دادگاه تجدیدنظر دادگستری لرستان طی دادنامه شماره --- - 18/2/92 بیان داشته ب. ت. ب. محتویات پرونده و ملاحظه مطالب آن مخصوصا گواهی گواهان در دادگاه بدوی که به سلامت محجور در زمان اجرای عقد گواهی داده اند و با عنایت به شماره حساب های اعلامی برای نامبرده و کارت مدیریت مشارٌالیه پیوست پرونده و همگی دلالت بر جنون ادواری ت. ن. خ. ی.ر. داشته و موید این است که عقد در زمان افاقه انجام شده به نظر دادگاه دادنامه صادره از دادگاه بدوی قانونی بوده و اعتراض ت. ن. خ. وارد نیست ضمن ردّ اعتراض ت. ن. خ. دادنامه بدوی را تایید می‌نماید آقای ع.ه. به وکالت از آقای ج.ر. به قیمومیت از آقای ی.ر. به طرفیت خانم ش.ت. دادخواست فرجام خواهی تقدیم و اظهار داشته اعتراض خ. ر. ب. دادنامه --- صادره از شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان لرستان اعلام و مطالب خود را در راستای غیر مستدل و مخدوش بودن دادنامه معترضٌ عنه به استحضار می رسانم و عین مطالب که در اعتراضیه تجدیدنظرخواهی از سوی قیم آقای ی.ر. آمده است تکرار و فقط دربند 2 تعیین هزار و سیصد و شصت عدد سکه تمام بهار آزادی در محیط روستایی درود گویای محجوریت و عدم سلامت روحی و روانی و جسمی بدان اضافه شده است از سوی ف. خ. ن. لایحه ای در مقام تبادل لوایح، لایحه ای تقدیم و پیوست پرونده گردیده که پیوست آن پرینت چک های صادره از سوی آقای (ی.ر.) نیز وجود دارد پرونده به دیوان عالی کشور جهت رسیدگی به فرجام خواهی قیم آقای ی.ر. ارسال و به این شعبه ارجاع شده است. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش آقای … عضو ممیّز و اوراق پرونده و دادنامه شماره --- - 18/2/92 فرجام خواسته مشاوره نموده چنین رای می دهد: رای شعبه دیوان عالی کشور در خصوص اعتراض و فرجام خواهی آقای ج.ر. به قیمومیت آقای ی.ر. با وکالت آقای ع.ه. به طرفیت خانم ش.ت. نسبت به دادنامه فوق صادره از شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان لرستان که در تایید دادنامه شماره --- صادره از شعبه چهارم دادگاه عمومی درود م. ب. ب. ت. ب. محتویات پرونده و دادنامه های صادره منطبق با موازین شرعی و قانونی م. ب. و ضمن ردّ فرجام خواهی دادنامه فرجام خواسته ابرام می‌گردد. پرونده به استناد ماده 396 ق.آ.د.م. به دادگاه صادرکننده رای عودت داده می‌شود. رئیس شعبه --- دیوان عالی کشور - عضو معاون انصاری - ربانی نژاد